روزِنو
افت قابل توجه اسقاط خودروهای فرسوده
آمارهای رسمی وزارت صنعت، معدن و تجارت از کاهش قابل توجه روند اسقاط و خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد در سال ۱۴۰۴ حکایت دارد. بر اساس این آمار، مجموع خودروهای فرسوده اسقاط‌شده در سال گذشته به ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه رسید؛ رقمی که در مقایسه با سال ۱۴۰۳ کاهش چشمگیری داشته است.
بر اساس جدول آماری وزارت صمت، در سال ۱۴۰۳ مجموع اسقاط انواع خودروهای فرسوده ۳۴۹ هزار و ۳۵۶ دستگاه بوده است. بنابراین در سال ۱۴۰۴، تعداد خودروهای اسقاط‌شده با کاهش ۱۴۴ هزار و ۸۵۷ دستگاهی به ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه رسیده است. این تغییر به معنای افت حدود ۴۱ درصدی در عملکرد اسقاط خودروهای فرسوده طی یک سال است.
تعداد خودروهای اسقاط‌شده چقدر کاهش یافت؟
مقایسه آمار دو سال گذشته نشان می‌دهد کاهش اسقاط تنها یک تغییر جزئی نبوده و تعداد خودروهای خارج‌شده از چرخه تردد، حدود ۱۴۵ هزار دستگاه کمتر شده است.
| سال | تعداد خودروهای اسقاط‌شده |
|---|---|
| ۱۴۰۳ | ۳۴۹ هزار و ۳۵۶ دستگاه |
| ۱۴۰۴ | ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه |
| میزان کاهش | ۱۴۴ هزار و ۸۵۷ دستگاه |
| درصد کاهش | حدود ۴۱ درصد |
به این ترتیب، در سال ۱۴۰۴ تقریباً سه‌پنجم تعداد خودروهایی که در سال ۱۴۰۳ اسقاط شده بودند از چرخه اسقاط عبور کردند. این کاهش در شرایطی رخ داده که نوسازی ناوگان و خروج خودروهای فرسوده از خیابان‌ها یکی از سیاست‌های مهم حوزه حمل‌ونقل، کاهش مصرف سوخت و کنترل آلودگی هوا محسوب می‌شود.
چرا کاهش اسقاط خودرو اهمیت دارد؟
خودروهای فرسوده معمولاً مصرف سوخت و میزان آلایندگی بیشتری نسبت به خودروهای جدید دارند. به همین دلیل، کاهش سرعت خروج این خودروها از چرخه تردد می‌تواند پیامدهایی در زمینه مصرف انرژی، آلودگی هوا و هزینه‌های نگهداری ناوگان به همراه داشته باشد.
یکی از پیامدهایی که در گزارش‌های مرتبط با کاهش اسقاط مورد توجه قرار گرفته، افزایش فشار بر مصرف بنزین و تشدید ناترازی سوخت است. خودروهای قدیمی به دلیل فناوری و شرایط فنی خود، در بسیاری از موارد سوخت بیشتری مصرف می‌کنند و باقی ماندن تعداد بالای آنها در ناوگان می‌تواند مصرف انرژی را افزایش دهد.
از سوی دیگر، خروج خودروهای فرسوده تنها به موضوع مصرف سوخت محدود نیست و با سیاست‌های کاهش آلودگی هوا و نوسازی ناوگان نیز ارتباط مستقیم دارد.
هدف برنامه هفتم برای اسقاط خودروهای فرسوده
بر اساس گزارش‌های منتشرشده درباره وضعیت اسقاط، در برنامه هفتم پیشرفت هدف‌گذاری شده است که ظرفیت اسقاط خودروهای فرسوده کشور به ۵۰۰ هزار دستگاه در سال برسد.
با این معیار، عملکرد سال ۱۴۰۴ فاصله قابل توجهی با هدف تعیین‌شده دارد. تعداد ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه اسقاط‌شده در سال گذشته، حدود ۴۱ درصد از هدف ۵۰۰ هزار دستگاهی را پوشش می‌دهد.
این فاصله به این معناست که برای رسیدن به اهداف نوسازی ناوگان، افزایش ظرفیت مراکز اسقاط و ایجاد مشوق‌های مؤثر برای مالکان خودروهای فرسوده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
آیین‌نامه اسقاط و سن فرسودگی خودروها
موضوع اسقاط خودروهای فرسوده در سال‌های اخیر با تغییرات قانونی و آیین‌نامه‌ای همراه بوده است. در آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، برای گروه‌های مختلف وسایل نقلیه سن فرسودگی تعیین شده است.
بر اساس این آیین‌نامه، برای خودروهای شخصی، سن فرسودگی بسته به نوع سوخت و فناوری متفاوت است. همچنین برای خودروهای عمومی، تاکسی‌ها، وانت‌ها، کامیون‌ها، اتوبوس‌ها و موتورسیکلت‌ها نیز سن مشخصی برای فرسودگی در نظر گرفته شده است.
برای نمونه، در جدول آیین‌نامه، سن فرسودگی خودروهای شخصی عمدتاً ۲۰ سال برای خودروهای بنزینی، گازسوز و دیزلی و ۲۳ سال برای خودروهای هیبریدی تعیین شده و خودروهای برقی نیز سن فرسودگی متفاوتی دارند. برای کامیونت، کامیون و کشنده نیز این عدد ۲۵ سال تعیین شده است.
البته رسیدن یک خودرو به سن مشخص‌شده به‌تنهایی تمام فرآیندهای قانونی اسقاط را توضیح نمی‌دهد و مقررات مربوط به معاینه فنی، محدودیت تردد، ثبت در سامانه و شرایط طرح‌های نوسازی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
انباشت خودروهای فرسوده؛ چالش بزرگ نوسازی ناوگان
کاهش ۴۱ درصدی اسقاط در سال ۱۴۰۴ در حالی رخ داده که تعداد خودروهای فرسوده کشور همچنان بالاست. گزارش‌های منتشرشده در سال جاری از وجود حدود ۱۳ میلیون خودروی فرسوده در کشور خبر داده‌اند؛ موضوعی که اهمیت افزایش ظرفیت اسقاط و اجرای طرح‌های نوسازی را بیشتر می‌کند.
وجود چنین حجمی از خودروهای فرسوده، اجرای سیاست‌های نوسازی را به موضوعی بلندمدت تبدیل کرده است. از یک سو باید امکان جایگزینی خودروهای قدیمی با خودروهای جدید برای مالکان فراهم شود و از سوی دیگر، مراکز اسقاط باید ظرفیت لازم برای پذیرش و فرآوری خودروهای فرسوده را داشته باشند.
ثبت‌نام اسقاط خودروهای فرسوده از کدام مسیر انجام می‌شود؟
با افزایش توجه عمومی به طرح‌های جایگزینی خودروهای فرسوده، هشدارهایی نیز درباره فعالیت سامانه‌های غیررسمی منتشر شده است. ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده اعلام کرده که فرآیندهای مربوط به ثبت‌نام و طرح‌های جایگزینی باید از مسیر رسمی انجام شود و نسبت به سامانه‌هایی که با وعده‌هایی مانند وام، خرید خودرو با قیمت بالا یا برنده‌شدن قطعی در قرعه‌کشی فعالیت می‌کنند، هشدار داده است.
بنابراین مالکان خودروهای فرسوده برای شرکت در طرح‌های رسمی باید به اطلاعیه‌های ستاد نوسازی ناوگان توجه کنند و از ارائه اطلاعات شخصی و خودروی خود به سامانه‌های ناشناس یا واسطه‌های غیررسمی خودداری کنند.
چشم‌انداز اسقاط خودروهای فرسوده
آمار سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد روند اسقاط خودروهای فرسوده نسبت به سال قبل با افت قابل توجهی مواجه شده است. کاهش تعداد خودروهای اسقاط‌شده از ۳۴۹ هزار و ۳۵۶ دستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه در سال ۱۴۰۴، به معنای خروج حدود ۱۴۵ هزار دستگاه کمتر از چرخه اسقاط در یک سال است.
در شرایطی که هدف‌گذاری برنامه هفتم رسیدن به ظرفیت سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه است، جبران این عقب‌ماندگی نیازمند افزایش ظرفیت اسقاط، اجرای مؤثر طرح‌های جایگزینی و ایجاد مشوق‌های مناسب برای مالکان خودروهای فرسوده خواهد بود.
ادامه این روند می‌تواند روند نوسازی ناوگان را کندتر کند و در مقابل، افزایش سرعت اسقاط و جایگزینی خودروهای فرسوده می‌تواند هم در کاهش مصرف سوخت و هم در کاهش آلایندگی و بهبود وضعیت ناوگان حمل‌ونقل کشور مؤثر باشد.
