موضوع حضور شرکت کروز در ساختار مدیریتی ایرانخودرو و میزان نفوذ این مجموعه در صنعت خودروسازی کشور، بار دیگر به یکی از پروندههای مهم اقتصادی تبدیل شده است. این بار، واگذاری ۲۰ درصد سهام شرکت سپهر کیش ایرانیان به بهمنموتور، نگرانیهایی درباره افزایش تمرکز مالکیت و تقویت قدرت مدیریتی مجموعه کروز ایجاد کرده است. یک مقام مسئول در شورای رقابت اعلام کرده که موضع این نهاد درباره ضدرقابتیبودن حضور مدیریتی کروز در ایرانخودرو تغییری نکرده و رأی پیشین شورا در مرحله تجدیدنظر نیز تأیید شده بود. اکنون پرسش اصلی این است که معامله سپهر کیش چه تأثیری بر توازن قدرت در ایرانخودرو دارد و آیا شورای رقابت میتواند برای جلوگیری از شکلگیری رویههای ضدرقابتی وارد عمل شود؟
موضع شورای رقابت درباره حضور کروز در ایرانخودرو تغییر نکرده است
یک مقام مسئول در شورای رقابت با اشاره به پرونده حضور شرکت کروز در ترکیب مدیریتی ایرانخودرو اعلام کرده است که این شورا پیشتر چنین حضوری را مصداق رویه ضدرقابتی تشخیص داده و همچنان بر موضع قبلی خود پافشاری میکند.
بر اساس توضیحات این مقام مسئول، رأی صادرشده از سوی شورای رقابت درباره حضور مدیریتی کروز در ایرانخودرو در هیئت تجدیدنظر نیز تأیید شده بود. با این حال، این پرونده در ادامه با مسائل حقوقی و قضایی دیگری روبهرو شد و گزارشهایی درباره ابطال رأی در دیوان عدالت اداری منتشر شده است. بنابراین، برای ارزیابی وضعیت حقوقی فعلی پرونده باید میان رأی اولیه شورا، تأیید آن در مرحله تجدیدنظر و تصمیمات بعدی مراجع قضایی تفاوت قائل شد.
اهمیت این پرونده به ارتباط میان فعالیت قطعهسازی و مدیریت خودروسازی بازمیگردد. کروز یکی از مجموعههای بزرگ فعال در صنعت قطعهسازی است و حضور افراد یا شرکتهای وابسته به آن در ساختار مدیریتی ایرانخودرو میتواند پرسشهایی درباره تعارض منافع ایجاد کند.
نگرانی اصلی این است که یک قطعهساز، در صورت دسترسی به اطلاعات و تصمیمات مدیریتی خودروساز، ممکن است نسبت به سایر تأمینکنندگان از موقعیت متفاوتی برخوردار شود. چنین وضعیتی میتواند بر نحوه انتخاب تأمینکنندگان، قراردادهای خرید قطعات و قدرت چانهزنی شرکتهای رقیب تأثیر بگذارد.
چرا واگذاری سهام سپهر کیش به بهمنموتور اهمیت دارد؟

یکی از دلایل اصلی مطرحشدن دوباره نام کروز در پرونده ایرانخودرو، معامله مربوط به ۲۰ درصد سهام شرکت سپهر کیش ایرانیان است. این شرکت حدود ۱۰.۳۲ درصد از سهام ایرانخودرو را در اختیار دارد و به همین دلیل، تغییر ترکیب سهامداری آن میتواند از نظر مدیریتی و اقتصادی اهمیت داشته باشد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره ساختار سهامداری سپهر کیش، پیش از واگذاری مورد بحث، ۳۱.۷۵ درصد سهام این شرکت متعلق به کروز، ۳۵.۷۵ درصد متعلق به تعاونی خاص کارکنان ایرانخودرو و حدود ۳۰ درصد متعلق به شرکت نگار نصر بوده است. سایر سهامداران نیز سهم کوچکتری در این مجموعه دارند.
در این میان، بهمنموتور که حدود ۷۰ درصد سهام آن در اختیار کروز قرار دارد، برای خرید ۲۰ درصد سهام سپهر کیش وارد معامله شده است. اگر این واگذاری نهایی شود، مجموع سهم کروز و بهمنموتور در سپهر کیش به حدود ۵۱.۷۵ درصد خواهد رسید.
عبور از مرز ۵۰ درصد مالکیت میتواند زمینه اعمال کنترل مدیریتی بر سپهر کیش را فراهم کند؛ شرکتی که خود یکی از سهامداران ایرانخودرو محسوب میشود. به همین دلیل، منتقدان معامله معتقدند واگذاری موردنظر صرفاً انتقال بخشی از سهام یک شرکت نیست و ممکن است بر ساختار نفوذ و تصمیمگیری در ایرانخودرو نیز اثر بگذارد.
البته میزان کنترل واقعی به عواملی مانند حق رأی سهام، مفاد اساسنامه، وضعیت سایر سهامداران و محدودیتهای حقوقی موجود بستگی دارد. بنابراین، افزایش سهم مالکیتی لزوماً به معنای برخورداری فوری و بدون محدودیت از تمام حقوق مدیریتی نیست.
ابهام درباره حق رأی سهام سپهر کیش در ایرانخودرو
یکی از موضوعات مهم در این پرونده، وضعیت حقوقی سهام ایرانخودرو است که در اختیار سپهر کیش ایرانیان قرار دارد. این شرکت حدود ۱۰.۳۲ درصد سهام ایرانخودرو را در اختیار دارد، اما حق رأی این بلوک سهام در مجامع عمومی خودروساز با محدودیت حقوقی روبهرو شده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، دادگاه تجدیدنظر استان تهران در رأی مورخ ۱۸ آذر ۱۴۰۳، سهام موردنظر را با توجه به ساختار مالکیت متقابل و وابستگی برخی سهامداران سپهر کیش به ایرانخودرو، مشمول محدودیتهای مربوط به سهام خزانه دانسته است. مطابق این رأی، سپهر کیش امکان استفاده از حق رأی این سهام در مجامع عمومی ایرانخودرو را ندارد.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که ارزش اقتصادی و مدیریتی سهام دارای حق رأی با سهامی که امکان اعمال رأی ندارد، یکسان نیست. در نتیجه، تغییر مالکیت سپهر کیش باید با درنظرگرفتن وضعیت حقوقی سهام ایرانخودرو و آثار احتمالی تغییر این وضعیت بررسی شود.
از سوی دیگر، گزارشهایی درباره مکاتبات ایرانخودرو با وزارت اقتصاد برای خروج سپهر کیش از فهرست سهام متقابل منتشر شده است. همزمانی این درخواست با معامله واگذاری ۲۰ درصد سهام سپهر کیش، پرسشهایی درباره آثار احتمالی تغییر وضعیت حق رأی و موازنه مدیریتی ایرانخودرو ایجاد کرده است.
بنابراین، حتی اگر انتقال سهام سپهر کیش به بهمنموتور از نظر قراردادی انجام شود، تعیین تکلیف حقوق رأی و آثار آن بر ساختار مدیریتی ایرانخودرو همچنان اهمیت اساسی خواهد داشت.
شورای رقابت چه اختیاراتی برای مقابله با رویههای ضدرقابتی دارد؟
شورای رقابت بر اساس قانون اجرای سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، مسئولیت رسیدگی به برخی رویههای ضدرقابتی را بر عهده دارد. این شورا میتواند در صورت دریافت شکایت از اشخاص ذینفع یا با تشخیص و ابتکار اعضای خود، موضوعات مرتبط با اخلال در رقابت را بررسی کند.
ماده ۴۷ قانون اجرای سیاستهای کلی اصل ۴۴، تملک سرمایه یا سهام شرکتها را در شرایطی که موجب اخلال در رقابت شود، ممنوع میکند. از این رو، بررسی معامله سپهر کیش تنها به این موضوع محدود نیست که آیا بهمنموتور امکان خرید ۲۰ درصد سهام را داشته است یا خیر؛ بلکه باید مشخص شود این معامله در کنار مالکیت قبلی کروز و ارتباطات میان شرکتهای مرتبط، چه تغییری در قدرت اقتصادی و مدیریتی این مجموعه ایجاد میکند.
مطابق ماده ۶۱ همین قانون، شورای رقابت در صورت احراز اعمال رویه ضدرقابتی میتواند متناسب با نوع تخلف، دستور توقف رویه، فسخ توافقهای متضمن رفتار ضدرقابتی یا واگذاری سهام و سرمایهای را صادر کند که برخلاف مقررات ماده ۴۷ به دست آمده است.
در نتیجه، اگر بررسیهای شورا نشان دهد که خرید سهام سپهر کیش موجب ایجاد یا تقویت موقعیت ضدرقابتی شده است، این نهاد میتواند از اختیارات قانونی خود برای متوقفکردن رویه موردنظر یا رفع آثار آن استفاده کند. البته چنین تصمیمی به بررسی مستندات، احراز تخلف و طی مراحل قانونی نیاز دارد و به معنای لغو خودکار معامله یا ابطال فوری مزایده نیست.
نگرانی از تمرکز اقتصادی در صنعت خودروسازی
پرونده سپهر کیش بار دیگر مسئله تمرکز مالکیت و تعارض منافع در صنعت خودرو را مطرح کرده است. منتقدان معتقدند اگر یک مجموعه اقتصادی بتواند هم در بخش تولید قطعات فعالیت گسترده داشته باشد و هم از طریق شرکتهای وابسته بر تصمیمات مدیریتی یکی از بزرگترین خودروسازان کشور اثر بگذارد، ممکن است موقعیت رقابتی سایر قطعهسازان تضعیف شود.
یکی از نگرانیهای مطرحشده، دسترسی احتمالی به اطلاعات تجاری و برنامههای بلندمدت خودروساز است. چنین اطلاعاتی میتواند در مذاکرات تجاری، تعیین شرایط قراردادها و رقابت میان تأمینکنندگان اهمیت داشته باشد. همچنین، حضور همزمان در بخش قطعهسازی و ساختار مدیریتی خودروساز ممکن است زمینه ایجاد تعارض منافع را فراهم کند؛ موضوعی که باید با بررسی دقیق روابط مالکیتی و مدیریتی شرکتها ارزیابی شود.
از سوی دیگر، افزایش تمرکز اقتصادی الزاماً با وقوع تخلف یکسان نیست. برای اثبات رویه ضدرقابتی باید آثار واقعی یا احتمالی معامله بر بازار، میزان قدرت کنترل، دسترسی رقبا به فرصتهای تجاری و امکان محدودشدن رقابت بررسی شود.
سرنوشت معامله سپهر کیش چه خواهد شد؟
با توجه به موضع اعلامشده از سوی شورای رقابت، واگذاری ۲۰ درصد سهام سپهر کیش به بهمنموتور احتمالاً همچنان از منظر تمرکز مالکیت و افزایش نفوذ مدیریتی کروز مورد توجه نهادهای نظارتی خواهد بود.
اگر این معامله نهایی شود، سهم مجموع کروز و بهمنموتور در سپهر کیش به حدود ۵۱.۷۵ درصد میرسد؛ موضوعی که میتواند کنترل این شرکت را به مجموعه مرتبط با کروز منتقل کند. از آنجا که سپهر کیش نیز در ساختار سهامداری ایرانخودرو حضور دارد، آثار چنین تغییری بر موازنه مدیریتی خودروساز باید بهصورت مستقل بررسی شود.
در نهایت، تصمیمگیری درباره این پرونده بر عهده مراجع قانونی و نظارتی است. شورای رقابت میتواند با بررسی زنجیره مالکیت و آثار اقتصادی معامله، مشخص کند که آیا واگذاری انجامشده با مقررات رقابت سازگار است یا خیر. آنچه در این میان اهمیت دارد، شفافیت در مالکیت شرکتها، تعیین تکلیف حق رأی سهام و جلوگیری از شکلگیری موقعیتی است که به زیان رقابت سالم در صنعت خودرو و سایر قطعهسازان تمام شود.
