روزِنو
رشد چشمگیر صادرات چین با کمک هوش مصنوعی
رونق جهانی هوش مصنوعی به یکی از عوامل مهم رشد صادرات چین تبدیل شده و آمارهای تجاری جدید نشان می‌دهد تقاضا برای تراشه‌ها، تجهیزات پردازش داده و قطعات مورد استفاده در زیرساخت‌های هوش مصنوعی، نقش قابل توجهی در افزایش فروش خارجی این کشور داشته است. بر اساس تازه‌ترین آمار گمرک چین، مازاد تجاری این کشور در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ به حدود ۹۳۸.۱ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که چین را در مسیر ثبت رکوردی تازه در تجارت خارجی قرار می‌دهد.
گزارش‌های منتشرشده در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهند صادرات چین در ماه سپتامبر نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۶.۳ درصد افزایش یافته و به حدود ۴۴۷.۱۸ میلیارد دلار رسیده است. این رشد در مقایسه با افزایش ۲۵ درصدی صادرات در ماه اوت، شتاب بیشتری داشته و از پیش‌بینی بسیاری از تحلیلگران اقتصادی نیز فراتر رفته است.
افزایش تقاضای جهانی برای تجهیزات مرتبط با هوش مصنوعی، به‌ویژه سخت‌افزارهای مورد استفاده در مراکز داده و سامانه‌های پردازشی، از مهم‌ترین عوامل این جهش صادراتی محسوب می‌شود. در شرایطی که بسیاری از اقتصادهای جهان برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری می‌کنند، شرکت‌های چینی توانسته‌اند سهم قابل توجهی از بازار تجهیزات و قطعات الکترونیکی را به دست آورند.
سهم تراشه‌ها و تجهیزات پردازش داده از صادرات چین
یکی از نکات قابل توجه در آمار تجاری چین، افزایش سهم کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی در سبد صادراتی این کشور است. بر اساس داده‌های منتشرشده، دو گروه کالایی شامل تراشه‌ها و ماشین‌آلات پردازش خودکار داده به همراه قطعات آن‌ها، در ماه سپتامبر ۱۷.۹ درصد از کل صادرات چین را تشکیل داده‌اند.
اهمیت این محصولات تنها به سهم آن‌ها از ارزش صادرات محدود نمی‌شود. این دو گروه کالایی به‌تنهایی حدود ۱۳ واحد درصد از رشد صادرات چین در سپتامبر را رقم زده‌اند؛ در حالی که سهم آن‌ها در رشد صادرات ماه اوت ۱۱.۳ واحد درصد بود. این اختلاف نشان می‌دهد نقش کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی در توسعه تجارت خارجی چین در حال افزایش است.
در همین حال، گزارش‌ها از رشد قابل توجه ارزش صادرات تراشه‌های چینی حکایت دارند. بر اساس داده‌های گمرکی، ارزش صادرات نیمه‌رساناها در برخی محاسبات سالانه رشد بسیار بالایی داشته است. البته افزایش ارزش صادرات لزوماً به معنای افزایش مشابه در تعداد قطعات فروخته‌شده نیست؛ قیمت جهانی تراشه‌ها و ترکیب محصولات صادراتی نیز می‌تواند بر ارزش نهایی اثر بگذارد.
این موضوع نشان می‌دهد توسعه هوش مصنوعی فقط به شرکت‌های نرم‌افزاری و سازندگان مدل‌های هوشمند محدود نیست و زنجیره گسترده‌ای از صنایع، از تولید تراشه تا ساخت تجهیزات شبکه و مراکز داده، از این روند تأثیر می‌پذیرند.
مازاد تجاری چین در ۹ ماه نخست سال به چه میزان رسید؟
مازاد تجاری زمانی شکل می‌گیرد که ارزش صادرات یک کشور از ارزش واردات آن بیشتر باشد. آمارهای جدید نشان می‌دهد چین در سپتامبر ۲۰۲۶ حدود ۱۳۳.۵۳ میلیارد دلار مازاد تجاری ثبت کرده است؛ رقمی که در مقایسه با مازاد ۱۱۹.۱ میلیارد دلاری ماه اوت افزایش نشان می‌دهد.
با احتساب عملکرد ماه‌های ژانویه تا سپتامبر، مجموع مازاد تجاری چین به حدود ۹۳۸.۱ میلیارد دلار رسیده است. این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته افزایش داشته و نشان می‌دهد صادرات همچنان یکی از مهم‌ترین تکیه‌گاه‌های اقتصاد چین است.
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، احتمال عبور مازاد تجاری این کشور از مرز یک تریلیون دلار در سال ۲۰۲۶ وجود دارد. چین در سال ۲۰۲۵ نیز مازاد تجاری بسیار بزرگی ثبت کرده بود و اکنون این احتمال مطرح است که رکورد سالانه قبلی خود را پشت سر بگذارد.
در کنار رشد صادرات، واردات چین نیز در سپتامبر افزایش یافته است. ارزش واردات این کشور در این ماه نسبت به سال گذشته ۳۱ درصد رشد کرد و به حدود ۳۱۳.۶۵ میلیارد دلار رسید. با وجود این افزایش، رشد صادرات همچنان بیشتر بوده و همین مسئله باعث شده فاصله میان ارزش صادرات و واردات گسترش پیدا کند.
چرا وابستگی اقتصاد چین به صادرات اهمیت دارد؟
افزایش صادرات در شرایطی اتفاق افتاده که اقتصاد داخلی چین با چالش‌هایی از جمله ضعف تقاضای مصرف‌کنندگان و مشکلات بخش مسکن روبه‌رو است. در چنین وضعیتی، بازارهای خارجی و تقاضای جهانی برای کالاهای صنعتی می‌توانند نقش مهمی در حفظ فعالیت کارخانه‌ها و حمایت از رشد اقتصادی این کشور ایفا کنند.
رونق صادرات تجهیزات مرتبط با هوش مصنوعی نیز فرصت تازه‌ای برای صنایع پیشرفته چین فراهم کرده است. این کشور در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در تولید قطعات الکترونیکی، تجهیزات مخابراتی، خودروهای برقی و فناوری‌های صنعتی انجام داده و اکنون بخشی از ظرفیت تولیدی خود را در پاسخ به تقاضای جهانی به کار گرفته است.
با این حال، اتکای بیشتر به صادرات می‌تواند اقتصاد چین را در برابر تغییرات بازارهای جهانی آسیب‌پذیرتر کند. کاهش سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه هوش مصنوعی، افت تقاضا برای تجهیزات پردازشی یا محدودیت‌های تجاری می‌تواند بر عملکرد صنایع صادرات‌محور این کشور تأثیر بگذارد.
از سوی دیگر، رشد صادرات به‌تنهایی به معنای برطرف شدن مشکلات اقتصادی داخلی نیست. افزایش فروش خارجی ممکن است به تولید و اشتغال کمک کند، اما ضعف مصرف داخلی و مشکلات بازار مسکن همچنان از مسائلی هستند که سیاست‌گذاران چینی باید برای آن‌ها راهکار پیدا کنند.
افزایش صادرات چین و تشدید اختلافات تجاری با اروپا
رشد چشمگیر صادرات چین تنها پیامد اقتصادی ندارد و می‌تواند روابط تجاری این کشور با شرکای خارجی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. افزایش فروش کالاهای چینی در بازارهای جهانی، به‌ویژه در بخش خودروهای برقی، تجهیزات صنعتی و محصولات فناوری، نگرانی‌هایی را درباره رقابت تولیدکنندگان داخلی در کشورهای دیگر ایجاد کرده است.
اتحادیه اروپا از جمله طرف‌هایی است که نسبت به افزایش واردات از چین و رقابت محصولات این کشور با صنایع اروپایی حساسیت نشان داده است. رشد صادرات چین به بازارهای اروپایی می‌تواند فشار بیشتری بر تولیدکنندگان این منطقه وارد کند و اختلافات بر سر تعرفه‌ها، حمایت‌های دولتی و شرایط رقابت را افزایش دهد.
ایالات متحده نیز در سال‌های اخیر محدودیت‌هایی را در بخش‌های مختلف فناوری و تجارت با چین اعمال کرده است. رقابت بر سر تولید تراشه‌های پیشرفته، تجهیزات هوش مصنوعی و فناوری‌های راهبردی از مهم‌ترین محورهای اختلاف دو اقتصاد بزرگ جهان به شمار می‌رود.
در نتیجه، هرچه سهم چین از بازار جهانی محصولات پیشرفته افزایش پیدا کند، احتمال شکل‌گیری محدودیت‌های تجاری جدید و اقدامات حمایتی از صنایع داخلی کشورهای رقیب نیز بیشتر خواهد شد.
آیا هوش مصنوعی می‌تواند موتور بلندمدت اقتصاد چین باشد؟
آمارهای سپتامبر نشان می‌دهد هوش مصنوعی به یکی از محرک‌های مهم صادرات چین تبدیل شده است؛ اما تداوم این روند به عوامل مختلفی بستگی دارد. میزان سرمایه‌گذاری شرکت‌های فناوری در مراکز داده، تقاضا برای تراشه‌ها، وضعیت اقتصاد جهانی و سیاست‌های تجاری کشورهای بزرگ، همگی می‌توانند مسیر آینده صادرات چین را تغییر دهند.
از طرف دیگر، رقابت در صنعت نیمه‌رساناها و تجهیزات پیشرفته به‌سرعت در حال افزایش است. چین برای حفظ جایگاه خود در این بازار باید علاوه بر ظرفیت تولید، در زمینه فناوری، کیفیت محصولات و زنجیره تأمین نیز توان رقابتی خود را تقویت کند.
در مجموع، رسیدن مازاد تجاری چین به حدود ۹۳۸.۱ میلیارد دلار در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد صادرات کالاهای پیشرفته و تجهیزات مرتبط با هوش مصنوعی به یکی از پایه‌های مهم تجارت خارجی این کشور تبدیل شده است. با این حال، افزایش وابستگی به بازارهای خارجی و تشدید اختلافات تجاری با قدرت‌های اقتصادی جهان، چالش‌هایی هستند که می‌توانند بر ادامه این مسیر اثر بگذارند.
