روزِنو
دستور جدید پزشکیان درباره طرح «تورم صفر»
طرح «تورم صفر» که از هفتم مهرماه در تهران آغاز شده، حالا با طرح موضوع گسترش آن به سایر شهرهای کشور وارد مرحله تازه‌ای شده است. این طرح که از سوی شهرداری تهران با هدف کاهش فشار هزینه‌های معیشتی خانوارها اجرا شده، در مرحله نخست تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی را در مراکز منتخب فروش در پایتخت دنبال می‌کند.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، در چارچوب این طرح قرار است قیمت اقلام مشخص‌شده برای مدت شش ماه بدون افزایش باقی بماند. این کالاها در ۱۰۸ میدان میوه و تره‌بار و ۱۸ فروشگاه شهروند عرضه می‌شوند و امکان خرید غیرحضوری آنها نیز از طریق سامانه شهرزاد فراهم شده است.
اکنون فارس گزارش داده است که با دستور و تأکید رئیس‌جمهور، موضوع توسعه این الگو به دیگر شهرهای کشور در دولت در حال بررسی است و کمیته‌ای هفت‌نفره برای پیگیری آن تشکیل شده است.
طرح تورم صفر تهران چگونه اجرا می‌شود؟
شهرداری تهران اجرای طرح «تورم صفر» را از ۷ مهرماه ۱۴۰۵ آغاز کرد. هدف اعلام‌شده، تثبیت قیمت بخشی از کالاهای پرمصرف خانوار و کاهش اثر افزایش قیمت‌ها بر هزینه‌های روزمره شهروندان است.
در مرحله نخست، ۱۲ قلم کالا در این طرح قرار گرفته‌اند که شامل برنج، گوشت، ماکارونی، روغن، شکر، خرما، سویا، عدس، لوبیا چیتی، لوبیا قرمز، نخود و لپه می‌شود. طبق اعلام شهرداری، قیمت این اقلام قرار است در مدت اجرای طرح ثابت بماند.
عرضه این کالاها از طریق ۱۰۸ میدان میوه و تره‌بار انجام می‌شود و ۱۸ فروشگاه شهروند نیز در اجرای طرح مشارکت دارند. علاوه بر خرید حضوری، امکان سفارش کالا از طریق سامانه شهرزاد و دریافت آن در محل نیز در نظر گرفته شده است.
نکته مهم این است که عنوان «تورم صفر» در این طرح به معنای صفر شدن تورم عمومی کشور نیست، بلکه به تثبیت قیمت کالاهای مشخص‌شده در شبکه عرضه شهرداری تهران مربوط می‌شود.
کدام کالاها در طرح تورم صفر قرار دارند؟
سبد اولیه طرح شامل ۱۲ قلم کالای اساسی است. فهرست اعلام‌شده عبارت است از:
- برنج
- گوشت
- ماکارونی
- روغن
- شکر
- خرما
- سویا
- عدس
- لوبیا چیتی
- لوبیا قرمز
- نخود
- لپه
شهرداری تهران اعلام کرده است که این فهرست در مراحل بعدی افزایش خواهد یافت. طبق برنامه اعلام‌شده، قرار است از آبان‌ماه سه قلم دیگر شامل مرغ، رب گوجه‌فرنگی و پنیر نیز به سبد اضافه شوند و تعداد کالاهای مشمول به ۱۵ قلم برسد.
به این ترتیب، طرح در صورت اجرای برنامه اعلام‌شده، از یک بسته اولیه ۱۲ قلمی به سبد گسترده‌تری از کالاهای پرمصرف خانوار تبدیل خواهد شد.
قیمت کالاها تا چه زمانی ثابت می‌ماند؟
بر اساس توضیحات شهرداری تهران، تثبیت قیمت کالاهای این طرح برای مدت شش ماه در نظر گرفته شده است. در واقع، اجرای مرحله نخست از مهرماه آغاز شده و قرار است قیمت کالاهای مشمول در دوره تعیین‌شده افزایش پیدا نکند.
شهرداری همچنین اعلام کرده که قیمت برخی اقلام در زمان عرضه، پایین‌تر از قیمت‌های بازار خواهد بود. برای نمونه، علیرضا زاکانی گفته است قیمت کالاهای عرضه‌شده در میادین میوه و تره‌بار به طور متوسط حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد پایین‌تر از بازار است و طرح جدید با هدف کاهش بیشتر هزینه خرید خانوار دنبال می‌شود.
البته میزان اثر واقعی این سیاست بر هزینه خانوار به عواملی مانند استمرار عرضه، موجود بودن کالاها و فاصله قیمت آنها با سایر مراکز فروش بستگی خواهد داشت.
سهمیه خرید خانوار چگونه تعیین می‌شود؟
یکی از ویژگی‌های طرح، تعیین میزان خرید بر اساس اطلاعات خانوار است. طبق اعلام شهرداری، سهم خرید هر خانوار بر مبنای تعداد اعضای خانواده و اطلاعات ثبت‌شده در زیرساخت‌های اطلاعاتی کشور تعیین می‌شود.
همچنین خرید حضوری و خرید غیرحضوری از مسیر شهرزاد، دو سهمیه جداگانه برای یک خانوار ایجاد نمی‌کنند. به این معنا که خرید از یکی از این مسیرها از سهمیه خانوار کسر خواهد شد و امکان استفاده مجدد از همان سهمیه از مسیر دیگر وجود ندارد.
این سازوکار با هدف مدیریت میزان خرید و جلوگیری از ایجاد سهمیه‌های موازی برای یک خانوار در نظر گرفته شده است.
پزشکیان به دنبال گسترش طرح به سایر شهرهاست؟
در تازه‌ترین گزارش منتشرشده از سوی فارس، موضوع گسترش الگوی «تورم صفر» از تهران به دیگر شهرهای کشور مطرح شده است. بر اساس این گزارش، مسعود پزشکیان بر پیگیری این موضوع تأکید کرده و کمیته‌ای هفت‌نفره با حضور وزیر کشور، وزرای مرتبط با این حوزه و شهردار تهران تشکیل شده است.
هدف اعلام‌شده از تشکیل این کمیته، بررسی و پیگیری امکان توسعه تجربه تهران در سایر شهرهاست. با این حال، جزئیات دقیق اعضای کمیته، زمان آغاز اجرای طرح در شهرهای دیگر و مدل تأمین مالی آن در گزارش‌های رسمی موجود به‌طور کامل تشریح نشده است.
بنابراین در شرایط فعلی نمی‌توان از اجرای قطعی طرح در تمام شهرهای کشور سخن گفت؛ بلکه موضوع گسترش آن در سطح دولت در حال بررسی و پیگیری عنوان شده است.
تفاوت طرح تهران با تورم عمومی کشور
یکی از نکات مهم درباره طرح «تورم صفر» این است که نباید تثبیت قیمت ۱۲ یا ۱۵ قلم کالا را با کاهش تورم عمومی اشتباه گرفت.
این طرح در اصل یک برنامه محدود برای تثبیت قیمت گروه مشخصی از کالاهای اساسی در شبکه عرضه شهرداری تهران است. در مقابل، نرخ تورم عمومی تحت تأثیر مجموعه گسترده‌ای از عوامل از جمله قیمت کالاها و خدمات، هزینه تولید، نرخ ارز، دستمزد، حمل‌ونقل و شرایط کلی اقتصاد قرار دارد.
همزمان با آغاز طرح شهرداری، برخی گزارش‌های اقتصادی نیز درباره تفاوت میان تثبیت قیمت یک سبد محدود و روند کلی قیمت‌ها هشدار داده‌اند. روزنامه دنیای اقتصاد نیز در بررسی این طرح، به بالا بودن تورم خوراکی‌ها در شهریورماه اشاره کرده و اجرای تثبیت شش‌ماهه قیمت را از منظر اقتصادی مورد بحث قرار داده است.
از این رو، حتی در صورت موفقیت طرح در کنترل قیمت کالاهای مشمول، نمی‌توان نتیجه آن را به کل تورم کشور تعمیم داد.
برنامه‌های مکمل شهرداری برای کاهش قیمت کالاها
طرح «تورم صفر» تنها بخش اول برنامه معیشتی شهرداری تهران عنوان شده است. طبق توضیحات شهرداری، بخش‌های دیگری نیز برای کاهش هزینه خرید خانوار در نظر گرفته شده است.
یکی از این اقدامات، کاهش ۵۰ درصدی سود بازرگانی برای بیش از ۱۸ هزار قلم کالا در فروشگاه‌های شهروند است. شهرداری همچنین از خرید مستقیم و قراردادی از تولیدکنندگان، سلف‌خری و حذف واسطه‌ها به عنوان راهکارهای دیگر کاهش قیمت نام برده است.
همچنین قرار است مراکز عرضه مستقیم کالا در هفت منطقه تهران ایجاد شود تا تولیدکنندگان بتوانند محصولات خود را بدون واسطه در اختیار مصرف‌کنندگان قرار دهند. این بخش از طرح نیز در صورت توسعه، می‌تواند الگوی دیگری برای کاهش فاصله میان قیمت تولیدکننده و مصرف‌کننده باشد.
آیا طرح تورم صفر در سراسر کشور اجرا می‌شود؟
در حال حاضر، اجرای طرح «تورم صفر» به شکل اعلام‌شده مربوط به تهران است و هنوز جزئیات اجرایی یکسانی برای تمام شهرهای کشور اعلام نشده است.
گزارش مربوط به دستور رئیس‌جمهور، از تشکیل کمیته‌ای برای بررسی گسترش طرح خبر می‌دهد، اما اینکه این مدل در شهرهای دیگر با چه کالاهایی، چه قیمت‌هایی، چه میزان سهمیه و با چه منابع مالی اجرا شود، نیازمند تصمیم‌های اجرایی جداگانه است.
همچنین شرایط بازار کالا در شهرهای مختلف کشور یکسان نیست و هزینه تأمین، حمل‌ونقل و توزیع می‌تواند در قیمت نهایی اثرگذار باشد. به همین دلیل، اجرای یک الگوی واحد در تمام شهرها نیازمند تعیین سازوکار مشخص برای تأمین کالا و تثبیت قیمت خواهد بود.
طرح «تورم صفر» به کجا می‌رسد؟
طرح «تورم صفر» در تهران اکنون وارد مرحله اجرایی شده و بر اساس برنامه اعلام‌شده، قرار است قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی برای شش ماه در مراکز مشخص‌شده ثابت بماند. در مرحله بعد نیز سه قلم دیگر به این سبد اضافه خواهد شد.
اکنون با مطرح شدن دستور رئیس‌جمهور برای بررسی گسترش این الگو، دامنه این طرح می‌تواند از یک برنامه مدیریت شهری به موضوعی در سطح ملی تبدیل شود. با این حال، تحقق چنین توسعه‌ای به تصمیم نهایی دولت، نحوه تأمین کالا، منابع مالی، سازوکار توزیع و ارزیابی نتایج اجرای طرح در تهران وابسته خواهد بود.
در نتیجه، آنچه در حال حاضر قطعی است، اجرای طرح تثبیت قیمت کالاهای اساسی در شبکه شهرداری تهران است؛ اما درباره اجرای سراسری آن باید منتظر اعلام جزئیات رسمی دولت و تصمیم کمیته‌ای بود که برای بررسی این موضوع تشکیل شده است.
