روزِنو
کالابرگ در آستانه تصمیم نهایی؛ اعتبار چقدر افزایش می‌یابد؟
در حالی که تنها چند روز تا موعد اعلام‌شده برای اجرای مرحله جدید کالابرگ الکترونیکی باقی مانده، هنوز رقم نهایی افزایش اعتبار و دامنه دقیق مشمولان مشخص نشده است. موضوع افزایش اعتبار کالابرگ طی روزهای اخیر به یکی از مهم‌ترین بحث‌های حوزه معیشت تبدیل شده و چند رقم مختلف برای آن مطرح شده است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، یکی از سناریوهای مطرح‌شده افزایش حداقل ۳۰۰ هزار تومان به اعتبار فعلی است. در کنار آن، افزایش ۵۰ درصدی اعتبار نیز به‌عنوان یک برآورد مطرح شده است. از سوی دیگر، بررسی هزینه سبد کالاهای مشمول نشان می‌دهد فاصله میان اعتبار فعلی و هزینه واقعی تأمین این اقلام بیشتر از آن چیزی است که با یک افزایش محدود جبران شود.
در همین شرایط، بحث اصلی این است که آیا افزایش ۳۰۰ هزار تومانی یا حتی افزایش ۵۰ درصدی می‌تواند قدرت خرید خانوار را در برابر رشد قیمت کالاهای اساسی حفظ کند یا دولت باید اعتبار کالابرگ را متناسب‌تر با هزینه واقعی سبد افزایش دهد.
هزینه سبد کالابرگ تقریباً دو برابر شده است
یکی از مهم‌ترین مباحث مطرح‌شده درباره مرحله جدید کالابرگ، رشد هزینه سبد کالاهای اساسی است. بر اساس بررسی‌های منتشرشده، هزینه تأمین سبدی شامل اقلامی مانند مرغ، روغن، تخم‌مرغ، برنج، شیر، پنیر، ماست، گوشت قرمز و حبوبات از حدود ۲ میلیون و ۱۸۲ هزار تومان به حدود ۴ میلیون و ۲۸۹ هزار تومان رسیده است.
به این ترتیب، هزینه این سبد حدود ۹۶.۶ درصد افزایش پیدا کرده و تقریباً دو برابر شده است.
این افزایش اهمیت زیادی دارد؛ زیرا یکی از اهداف اصلی کالابرگ، کمک به حفظ قدرت خرید خانوار در تأمین کالاهای اساسی است. بنابراین، زمانی که قیمت سبد هدف افزایش قابل توجهی پیدا می‌کند اما اعتبار اختصاص‌یافته با همان سرعت افزایش نمی‌یابد، سهم کالابرگ از هزینه واقعی خرید خانوار کاهش پیدا خواهد کرد.
به زبان ساده، اگر خانواری پیش‌تر می‌توانست بخش قابل توجهی از سبد موردنظر را با اعتبار کالابرگ تأمین کند، با افزایش قیمت کالاها و ثابت ماندن اعتبار، همان مبلغ دیگر پوشش سابق را نخواهد داشت.
افزایش ۳۰۰ هزار تومانی کالابرگ مطرح شده است
یکی از ارقام مطرح‌شده برای مرحله جدید، افزایش ۳۰۰ هزار تومان به اعتبار کالابرگ است. البته در روزهای اخیر رقم‌های دیگری نیز مطرح شده و سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس از احتمال افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومانی برای بخشی از مشمولان خبر داده است.
طبق این اظهارات، قرار نیست الزاماً افزایش اعتبار برای تمام افراد یکسان باشد و ممکن است گروه‌های مختلف بر اساس شاخص‌های اقتصادی، مبالغ متفاوتی دریافت کنند. همچنین گفته شده بود حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر ممکن است مشمول افزایش اعتبار شوند.
با این حال، این ارقام هنوز به معنای اعلام رقم نهایی و قطعی برای همه خانوارها نیستند و تصمیم نهایی درباره میزان افزایش اعتبار و گروه‌های مشمول باید از سوی دولت مشخص شود.
سناریوی افزایش ۵۰ درصدی اعتبار چیست؟
در کنار رقم ۳۰۰ هزار تومان، افزایش ۵۰ درصدی اعتبار نیز مطرح شده است. اگر مبنای اعتبار فعلی همان یک میلیون تومان برای هر نفر باشد، افزایش ۵۰ درصدی به معنای اضافه شدن حدود ۵۰۰ هزار تومان به اعتبار هر فرد خواهد بود.
اما مسئله مهم این است که حتی افزایش ۵۰ درصدی نیز از نظر محاسبات مربوط به هزینه سبد کالا، با رشد نزدیک به ۹۷ درصدی هزینه اقلام فاصله دارد.
به همین دلیل، بحث درباره افزایش اعتبار فقط به تعیین یک رقم ثابت محدود نیست. مسئله اصلی این است که هدف دولت از افزایش کالابرگ چیست؛ آیا قرار است بخشی از فشار هزینه خانوار کاهش پیدا کند یا اعتبار کالابرگ تا حد امکان قدرت خرید سابق خود را حفظ کند؟
اگر هدف حفظ قدرت خرید سبد مشخص‌شده باشد، طبیعتاً رشد اعتبار باید ارتباط بیشتری با رشد قیمت همان سبد داشته باشد.
آیا افزایش ۱۰۰ درصدی کالابرگ امکان‌پذیر است؟
افزایش نزدیک به ۱۰۰ درصدی اعتبار کالابرگ از نظر محاسبات مربوط به هزینه سبد کالا، می‌تواند به رشد حدود ۹۷ درصدی هزینه این سبد نزدیک‌تر باشد. با این حال، مطرح شدن چنین رقمی به معنای تصمیم قطعی دولت نیست.
در واقع، افزایش اعتبار تنها یک طرف ماجراست و طرف دیگر، منابع مالی مورد نیاز برای اجرای آن است. هر میزان افزایش اعتبار برای هر نفر، وقتی در تعداد زیادی از مشمولان ضرب شود، هزینه قابل توجهی برای دولت ایجاد می‌کند.
در گزارش‌های اخیر نیز تأکید شده که دولت علاوه بر افزایش اعتبار، باید منابع لازم برای ادامه اجرای خود طرح را تأمین کند. به عنوان نمونه، تسنیم محاسبه کرده است که افزایش ۳۰۰ هزار تومانی برای ۴۴ میلیون نفر، ماهانه حدود ۱۳.۲ همت منابع جدید نیاز خواهد داشت.
بنابراین، تصمیم نهایی نمی‌تواند تنها بر اساس میزان افزایش قیمت کالاها گرفته شود و موضوع تأمین منابع نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.
تمرکز بیشتر بر دهک‌های پایین
یکی از بحث‌های مهم در طراحی مرحله جدید کالابرگ، تمرکز بیشتر بر خانوارهای کم‌درآمد است. پیش‌تر نیز در اظهارات مسئولان و نمایندگان مجلس، موضوع اختصاص حمایت بیشتر به دهک‌های پایین مطرح شده بود.
در شرایطی که هزینه مواد غذایی رشد قابل توجهی داشته است، افزایش یکسان اعتبار برای تمام خانوارها ممکن است از نظر سیاست حمایتی با افزایش اعتبار هدفمند برای گروه‌های کم‌درآمد تفاوت داشته باشد.
به همین دلیل، یکی از سناریوهای مطرح این است که خانوارهای کم‌درآمد، به‌ویژه دهک‌های پایین، اعتبار بیشتری دریافت کنند و افزایش اعتبار برای سایر گروه‌ها کمتر باشد یا اساساً مشمول افزایش نشوند.
سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس نیز پیش‌تر گفته بود افزایش اعتبار می‌تواند برای گروه‌های مختلف یکسان نباشد و شاخص‌های اقتصادی برای تعیین افراد مشمول افزایش مورد استفاده قرار گیرد.
اعتبار یک میلیون تومانی دیگر قدرت خرید سابق را ندارد
کالابرگ در مراحل جدید با اعتبار یک میلیون تومان برای هر نفر اجرا شد و هدف از آن، کمک به خانوارها برای خرید کالاهای اساسی بود. اما افزایش قیمت کالاها باعث شده ارزش واقعی این اعتبار نسبت به زمان آغاز طرح کاهش پیدا کند.
در واقع، حتی اگر مبلغ اسمی کالابرگ تغییر نکرده باشد، قدرت خرید آن ثابت نمانده است. زمانی که قیمت کالاهای موجود در سبد افزایش پیدا می‌کند، یک میلیون تومان اعتبار، بخش کوچک‌تری از همان سبد را پوشش می‌دهد.
گزارش تسنیم نیز در بررسی منابع کالابرگ تأکید کرده که هزینه سبد ۱۱ قلم کالای مشمول طرح در فاصله دی‌ماه ۱۴۰۴ تا مردادماه ۱۴۰۵ حدود ۶۷ درصد افزایش داشته و پوشش هزینه سبد با اعتبار یک میلیون تومانی از حدود ۴۴ درصد به ۲۶ درصد کاهش یافته است.
این موضوع نشان می‌دهد بحث افزایش اعتبار صرفاً یک مطالبه جدید نیست و به مسئله حفظ قدرت خرید اعتبار اختصاص‌یافته ارتباط دارد.
موعد اجرای مرحله جدید کالابرگ نزدیک است
طبق برنامه اعلام‌شده، مرحله جدید افزایش اعتبار کالابرگ باید از ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵ وارد مرحله اجرا شود. با این حال، تا پیش از اعلام جزئیات نهایی، نمی‌توان با قطعیت گفت هر فرد چه مبلغی دریافت خواهد کرد یا تمام مشمولان فعلی به یک اندازه افزایش اعتبار خواهند داشت.
در روزهای اخیر گزارش‌های مختلفی درباره افزایش ۳۰۰، ۵۰۰ هزار تومان یا حتی افزایش ۵۰ درصدی منتشر شده است، اما این ارقام را باید در چارچوب پیشنهادها و برآوردهای مطرح‌شده دید، نه به عنوان رقم قطعی نهایی.
پیش‌تر نیز وزیر اقتصاد از برنامه دولت برای افزایش اعتبار کالابرگ برای بخشی از مردم در نیمه دوم سال خبر داده بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد اصل افزایش اعتبار در دستور کار قرار داشته، اما نحوه اجرا و میزان آن نیازمند تصمیم نهایی بوده است.
آخرین وضعیت افزایش اعتبار کالابرگ
در حال حاضر، مهم‌ترین ابهام درباره مرحله جدید کالابرگ، میزان افزایش اعتبار و نحوه تعیین مشمولان است. از یک طرف، رشد نزدیک به ۹۷ درصدی هزینه سبد کالا نشان می‌دهد اعتبار فعلی فاصله زیادی با هزینه واقعی اقلام اساسی پیدا کرده است؛ از طرف دیگر، افزایش قابل توجه اعتبار نیازمند تأمین منابع مالی پایدار است.
بر اساس آخرین گزارش‌های منتشرشده، افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومانی برای بخشی از مشمولان مطرح شده و اجرای طرح تا ۱۵ مهرماه در دستور کار قرار دارد.
در نتیجه، هنوز نمی‌توان افزایش ۵۰ درصدی یا نزدیک به ۱۰۰ درصدی را به عنوان تصمیم قطعی اعلام کرد. آنچه فعلاً روشن است، افزایش فشار هزینه‌ای بر سبد کالا و کاهش قدرت خرید اعتبار فعلی است؛ موضوعی که تصمیم نهایی دولت درباره میزان افزایش کالابرگ را برای خانوارهای کم‌درآمد اهمیت بیشتری بخشیده است.
برای پیگیری جزئیات قبلی طرح نیز می‌توانید گزارش کالابرگ الکترونیکی جدید از ۱۵ مهر ۱۴۰۵؛ مبلغ، مشمولان و جزئیات مرحله تازه را در روزنو بخوانید. کالابرگ الکترونیکی جدید از ۱۵ مهر ۱۴۰۵؛ مبلغ، مشمولان و جزئیات مرحله تازه
