موجی از نگرانیهای امنیتی در آمریکا پس از شناسایی یک حمله سایبری گسترده به وبسایتهای شرکتها و سازمانهای بزرگ شکل گرفته است. بر اساس گزارش شرکت امنیت سایبری Report URI، کدهای مخرب جاوااسکریپت در وبسایتهای مرتبط با ۱۷۸ سازمان منتشر شدهاند؛ فهرستی که نامهایی مانند بیبیسی، سیانان، زوم، پیکاک، ایکیا، اچاسبیسی و چند شرکت بزرگ فناوری و مالی را در بر میگیرد.
این حمله در روز دوشنبه ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ شناسایی شد و برخلاف حملات متداول که مستقیماً سرورهای یک شرکت را هدف میگیرند، از طریق یک ابزار نرمافزاری مورد استفاده وبسایتها انجام شد. مهاجمان با سوءاستفاده از آسیبپذیری پلتفرم Optimizely Web Experimentation توانستند کدهای مخرب را به پروژههای برخی مشتریان این سرویس اضافه کنند.
به این ترتیب، بازدیدکنندگان وبسایتهای آسیبدیده ممکن بود بدون اطلاع از ماجرا، در معرض اجرای کدهای مخرب قرار بگیرند. اهمیت این حمله در آن است که کدها از زیرساخت معتبر Optimizely بارگذاری میشدند و به همین دلیل تشخیص آنها برای برخی سامانههای امنیتی دشوارتر بود.
پیکاک، بیبیسی و سیانان چگونه در معرض حمله قرار گرفتند؟

پلتفرم Optimizely ابزاری برای آزمایش نسخههای مختلف صفحات وب، شخصیسازی تجربه کاربران و بررسی عملکرد تغییرات طراحی سایت است. بسیاری از شرکتها برای استفاده از این امکانات، قطعهای از کد جاوااسکریپت این پلتفرم را در وبسایت خود قرار میدهند.
مهاجمان با بهرهبرداری از یک نقص امنیتی در فرایند ثبتنام حسابهای Optimizely، توانستند خود را بهجای کاربران مجاز معرفی کنند و به کدهای اختصاصی برخی پروژهها دسترسی پیدا کنند. سپس کد مخرب را در بخش جاوااسکریپت پروژهها قرار دادند تا هنگام بازدید کاربران، همراه با اسکریپت اصلی اجرا شود.
اسکات هلم، پژوهشگر امنیتی Report URI، اعلام کرد تیم او از میان ۱۶۱۱ اسکریپت بررسیشده، ۱۸۸ نمونه آلوده را شناسایی کرده است که به ۱۷۸ سازمان تعلق داشتند. در فهرست منتشرشده نام وبسایتهایی از حوزه رسانه، فناوری، بانکداری، خردهفروشی و خدمات آنلاین دیده میشود.
قرار گرفتن نام پیکاک در این فهرست به معنای تأیید از کار افتادن کامل سرویس پخش آنلاین آن نیست؛ بلکه گزارشها از بارگذاری کدهای مخرب در اسکریپتهای مرتبط با وبسایتهای این سازمانها حکایت دارند. بنابراین باید میان آلودهشدن بخشی از کدهای وبسایت و اختلال کامل در خدمات یک شرکت تفاوت قائل شد.
بدافزار چه اطلاعاتی را سرقت میکرد؟
بر اساس بررسی Report URI، کد مخرب تنها یک ابزار ساده برای نمایش پیام یا ایجاد اختلال نبود و قابلیتهای متعددی برای سرقت اطلاعات و دستکاری تراکنشها داشت.
مهمترین عملکردهای شناساییشده این بدافزار عبارتاند از:
- سرقت اطلاعات کارت بانکی: کد مخرب تلاش میکرد اطلاعات کارتهای بانکی واردشده در برخی فرمهای پرداخت متعلق به خود وبسایتها را جمعآوری کند.
- دستکاری آدرس کیف پول رمزارز: هنگام انجام تراکنشهای مرتبط با ارزهای دیجیتال، امکان جایگزینکردن آدرس کیف پول مقصد با آدرس تحت کنترل مهاجمان وجود داشت.
- سرقت کوکیهای مرورگر: این اطلاعات میتوانند برای دسترسی غیرمجاز به نشستهای کاربری و حسابهای آنلاین مورد سوءاستفاده قرار بگیرند.
- ثبت تصاویر صفحه: بدافزار قابلیت تهیه اسکرینشات از صفحات مرورگر را نیز داشت.
- هدفگیری دستگاههای اپل: در برخی شرایط، کدهای مخرب تلاش میکردند ابزارهای سوءاستفاده از آسیبپذیریهای نسخههای قدیمی سیستمعامل iOS را روی آیفون و آیپد اجرا کنند.
گزارشهای اولیه از شناسایی تراکنشهای رمزارزی مرتبط با کیف پول مهاجمان خبر دادند. برآورد Report URI نشان میداد حدود ۷ هزار دلار رمزارز در جریان این عملیات به کیف پولهای مرتبط با مهاجمان منتقل شده است. با این حال، میزان اطلاعات کارت بانکی یا سایر دادههایی که احتمالاً سرقت شدهاند، بهطور دقیق مشخص نیست.
واکنش Optimizely و پایان انتشار کدهای مخرب
شرکت Optimizely وقوع حادثه امنیتی را تأیید کرد و اعلام کرد مهاجمان از یک آسیبپذیری در محصول Web Experimentation برای افزودن جاوااسکریپت غیرمجاز به پروژههای برخی مشتریان استفاده کردهاند.
این شرکت پس از شناسایی مشکل، مسیر آسیبپذیر را مسدود کرد، کدهای تزریقشده را از پروژههای آلوده حذف کرد و برای ایمنسازی حسابهای مشتریان اقدامات بیشتری انجام داد. طبق گزارش امنیتی منتشرشده از سوی شرکت، نخستین کد مخرب در ۱۶ نوامبر ساعت ۰۷:۵۱ به وقت هماهنگ جهانی ثبت شده بود و حذف کدهای آلوده از پروژههای شناساییشده تا ساعت ۲۲:۲۴ همان روز به پایان رسید.
پژوهشگران نیز گزارش دادند که در ساعات پایانی دوشنبه، تعداد اسکریپتهای آلوده بهشدت کاهش یافته بود. با این وجود، پاکسازی کدهای مخرب به معنای پایان بررسی پیامدهای احتمالی حمله نیست؛ زیرا سازمانهای آسیبدیده همچنان باید مشخص کنند چه اطلاعاتی در بازه زمانی انتشار بدافزار در معرض دسترسی قرار گرفته است.
اختلال شبکه محرمانه آژانس امنیت ملی آمریکا چه بود؟
همزمان با انتشار خبر حمله سایبری به وبسایتهای بزرگ، شبکه ارتباطی محرمانه آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) نیز با اختلال روبهرو شد. شبکه NSANet که برای تبادل اطلاعات طبقهبندیشده میان کارکنان این سازمان استفاده میشود، طبق گزارش CNN دچار مشکل شده بود.
با این حال، آژانس امنیت ملی بعداً توضیح داد که این اتفاق در جریان عملیات تعمیر و نگهداری برنامهریزیشده رخ داده و برخی سامانههای داخلی برای مدتی با کاهش عملکرد مواجه شدهاند. NSA تأکید کرد قابلیتهای حیاتی مأموریتی همچنان فعال بوده و توانایی این سازمان برای حفاظت از امنیت ملی تحت تأثیر قرار نگرفته است.
تا زمان انتشار گزارشها، مدرکی مبنی بر اینکه اختلال NSANet نتیجه حمله سایبری بوده باشد، ارائه نشده است. بنابراین نمیتوان این رویداد را بخشی از حمله به پلتفرم Optimizely دانست.
آزمایش هشدار اضطراری آمریکا ارتباطی با حمله سایبری نداشت
رویداد دیگری که در روز سهشنبه ۱۷ نوامبر توجه کاربران آمریکایی را جلب کرد، آزمایش سراسری سامانه هشدار اضطراری این کشور بود. آژانس مدیریت بحران فدرال آمریکا (FEMA) با هماهنگی کمیسیون ارتباطات فدرال (FCC)، این آزمایش را ساعت ۱۴:۲۰ به وقت شرق آمریکا اجرا کرد.
در جریان آزمایش، برنامههای عادی برخی شبکههای تلویزیونی و ایستگاههای رادیویی برای پخش پیام هشدار آزمایشی متوقف شدند. این پیام به زبان انگلیسی و اسپانیایی منتشر شد و به مخاطبان اعلام میکرد که با یک آزمایش سراسری روبهرو هستند و نیازی به انجام اقدام خاصی ندارند.
این آزمایش از پیش برنامهریزی شده بود و ارتباطی با حمله سایبری Optimizely یا اختلال شبکه آژانس امنیت ملی نداشت. انتشار همزمان این خبرها در رسانهها باعث شد برخی گزارشها و برداشتهای کاربران، چند اتفاق مستقل را در قالب یک بحران واحد مطرح کنند؛ در حالی که تاکنون هیچ ارتباط تأییدشدهای میان آنها اعلام نشده است.
جمعبندی
حمله به پلتفرم Optimizely یکی از نمونههای مهم حمله زنجیره تأمین نرمافزار در سال ۲۰۲۶ به شمار میرود؛ روشی که در آن مهاجمان بهجای نفوذ مستقیم به زیرساخت تکتک شرکتها، از یک سرویس مشترک و مورد اعتماد برای انتشار کد مخرب استفاده میکنند. گزارش Report URI از شناسایی ۱۸۸ اسکریپت آلوده در ارتباط با ۱۷۸ سازمان خبر میدهد و نام بیبیسی، سیانان، زوم و پیکاک نیز در میان اهداف دیده میشود.
در عین حال، اختلال موقت شبکه محرمانه NSA در جریان تعمیر و نگهداری برنامهریزیشده رخ داده و آزمایش هشدار اضطراری آمریکا نیز یک برنامه از پیش اعلامشده بوده است. در نتیجه، با وجود همزمانی این اتفاقات، شواهد موجود از یک حمله واحد یا بحران سایبری هماهنگ در ایالات متحده پشتیبانی نمیکند.