روزِنو
آیتالله العظمی سید موسی شبیری زنجانی از مراجع تقلید شیعه و از استادان برجسته حوزه علمیه قم بود که بیش از هشت دهه از زندگی خود را به تحصیل، تدریس، پژوهش در فقه و رجال و تربیت طلاب اختصاص داد. خبر درگذشت او بامداد ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ از سوی دفترش رسماً اعلام شد و همین موضوع دوباره توجهها را به زندگی شخصی و علمی او، همسر، فرزندان، دامادها، خواهر و سالهای طولانی فعالیت حوزویاش جلب کرد.
خلاصه زندگینامه: سید موسی شبیری زنجانی در ۱۰ اسفند ۱۳۰۶ در قم و در خانوادهای روحانی متولد شد. پدر او آیتالله سید احمد شبیری زنجانی بود. او در سال ۱۳۲۹ با دختر آیتالله سید علیمحمد مجد ازدواج کرد و در گزارشهای منتشرشده برای این خانواده ۱۲ فرزند، شامل ۶ پسر و ۶ دختر، ذکر شده است. دفتر آیتالله شبیری زنجانی در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ درگذشت او را اعلام کرد.
نکته درباره سن: برخی خبرگزاریها نوشتهاند آیتالله شبیری زنجانی «در ۹۹ سالگی» درگذشت. با توجه به تاریخ تولد ۱۰ اسفند ۱۳۰۶ و تاریخ درگذشت ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، او ۹۸ سال کامل داشت و در نودونهمین سال زندگی بود. بنابراین تعبیر «در ۹۹ سالگی» با «۹۹ سال کامل» یکسان نیست.
فهرست مطالب
آیتالله شبیری زنجانی در یک نگاه
| مشخصات | اطلاعات |
|---|---|
| نام کامل | سید موسی شبیری زنجانی |
| عنوان | آیتالله العظمی، مرجع تقلید شیعه |
| تاریخ تولد | ۱۰ اسفند ۱۳۰۶ شمسی / ۸ رمضان ۱۳۴۶ قمری |
| محل تولد | قم |
| اصالت خانوادگی | زنجان |
| پدر | آیتالله سید احمد شبیری زنجانی |
| همسر | حاجیه خانم مجد، دختر آیتالله سید علیمحمد مجد |
| تعداد فرزندان | ۱۲ فرزند؛ ۶ پسر و ۶ دختر بر اساس گزارشهای عمومی |
| تاریخ درگذشت | ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ |
| سن کامل هنگام درگذشت | ۹۸ سال؛ در نودونهمین سال زندگی |
| حوزه تخصصی | فقه، اصول و علم رجال |
| محل اصلی فعالیت | حوزه علمیه قم |
درگذشت آیتالله شبیری زنجانی
بامداد ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، دفتر آیتالله العظمی شبیری زنجانی با انتشار اطلاعیهای رسمی خبر درگذشت این مرجع تقلید را اعلام کرد. در متن اطلاعیه دفتر او از دههها فعالیت علمی، تلاش برای حفظ و گسترش فقاهت شیعه و خدمات فرهنگی و آموزشی وی یاد شد.
خبرگزاری تسنیم نیز همان روز گزارش کرد که آیتالله شبیری زنجانی پس از یک دوره بیماری درگذشته است. انتشار خبر رسمی دفتر، شایعات و خبرهای متناقضی را که در روزهای پیش از آن درباره وضعیت جسمانی او در شبکههای اجتماعی منتشر میشد پایان داد.
سن آیتالله شبیری زنجانی هنگام درگذشت
در بسیاری از خبرهای روز درگذشت، سن آیتالله شبیری زنجانی ۹۹ سال نوشته شد. تاریخ تولد رسمی او ۱۰ اسفند ۱۳۰۶ و تاریخ درگذشت ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ است. از نظر محاسبه سن کامل، او ۹۸ سال و حدود شش ماه از عمرش را پشت سر گذاشته بود و در نودونهمین سال زندگی قرار داشت.
بنابراین هر دو تعبیر «در ۹۹ سالگی» و «۹۸ ساله» در رسانهها دیده میشود، اما دقیقترین شکل این است که گفته شود او با ۹۸ سال سن کامل و در نودونهمین سال زندگی درگذشت.
تولد، اصالت و خانواده آیتالله شبیری زنجانی
سید موسی شبیری زنجانی در هشتم رمضان ۱۳۴۶ قمری، برابر با ۱۰ اسفند ۱۳۰۶ شمسی، در قم متولد شد. پدرش تنها چند ماه پیش از تولد او از زنجان به قم مهاجرت کرده بود و به همین دلیل، هرچند محل تولد سید موسی قم بود، خانواده او ریشه و اصالت زنجانی داشتند.
در روایتهای خانوادگی نقل شده است که نام «موسی» به احترام حضرت موسی بن جعفر(ع) و با توجه به مجاورت خانواده با حرم حضرت معصومه(س) برای او انتخاب شد. فضای خانه از ابتدا علمی و حوزوی بود و همین محیط در شکلگیری مسیر آینده او نقش مهمی داشت.
پدر آیتالله شبیری زنجانی که بود؟
پدر او آیتالله سید احمد حسینی شبیری زنجانی از عالمان و مدرسان حوزه بود. او سالهای زیادی در مدرسه سید زنجان به تحصیل و تدریس پرداخت و سپس در سال ۱۳۴۶ قمری به قم مهاجرت کرد.
سید احمد شبیری زنجانی با چهرههایی مانند آیتالله شیخ عبدالکریم حائری یزدی ارتباط علمی داشت و در حوزه قم نیز به تدریس و فعالیت دینی پرداخت. کتاب «الکلام یجر الکلام» از آثار شناختهشده اوست. فضای علمی خانه باعث شد فرزندان او نیز با حوزه و علوم دینی پیوند نزدیکی پیدا کنند.
برادران و خواهر آیتالله شبیری زنجانی
در منابع مربوط به خانواده آیتالله سید احمد شبیری زنجانی، از سه پسر و سه دختر یاد شده است. سید موسی فرزند ارشد پسر خانواده بود. دو برادر او سید جعفر شبیری زنجانی و سید ابراهیم شبیری بودند.
آیتالله سید جعفر شبیری زنجانی از روحانیان شناختهشده و از چهرههای حوزوی بود. سید ابراهیم شبیری نیز در کسوت روحانیت فعالیت داشت و سالها پیش از برادر بزرگترش درگذشت.
یکی از خواهران آیتالله شبیری زنجانی همسر آیتالله ابوالفضل میرمحمدی بود. این بانو در اسفند ۱۳۹۸ در جریان شیوع کرونا درگذشت. چند روز بعد، پسر او سید محمد میرمحمدی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، نیز بر اثر ابتلا به کرونا درگذشت.
همسر آیتالله شبیری زنجانی
آیتالله شبیری زنجانی در سال ۱۳۲۹ شمسی با دختر آیتالله سید علیمحمد مجد ازدواج کرد. در منابع عمومی از همسر او با عنوان «حاجیه خانم مجد» یاد شده است.
همسر آیتالله شبیری زنجانی در مرداد ۱۴۰۳ درگذشت. پیامهای تسلیت متعددی از سوی علما و چهرههای حوزوی در پی درگذشت او منتشر شد و پیکرش در حرم حضرت معصومه(س) در قم به خاک سپرده شد.
فرزندان آیتالله شبیری زنجانی چند نفر بودند؟
در گزارشهای منتشرشده درباره خانواده آیتالله شبیری زنجانی، حاصل ازدواج او و حاجیه خانم مجد ۱۲ فرزند ذکر شده است: ۶ پسر و ۶ دختر. بخش عمده اعضای خانواده از حضور گسترده رسانهای دور بودهاند و اطلاعات عمومی درباره زندگی شخصی فرزندان محدود است.
چند تن از پسران او در حوزه علمیه یا مؤسسات علمی و فرهنگی فعالیت داشتهاند و برخی از دختران نیز با روحانیان و پژوهشگران حوزوی ازدواج کردهاند.
پسران آیتالله شبیری زنجانی
بر اساس گزارشهای عمومی فارسی، از میان پسران آیتالله شبیری زنجانی نامهای سید محمد، سید محمدجواد، سید علی، سید حسن و سید احمد شبیری زنجانی بیشتر در منابع آمده است. در همین گزارشها ذکر شده که یکی دیگر از پسران خانواده در رشته مهندسی فعالیت داشته است.
- سید محمد شبیری زنجانی: از روحانیان و فضلای حوزه علمیه قم.
- سید محمدجواد شبیری زنجانی: از مدرسان و پژوهشگران حوزوی.
- سید علی شبیری زنجانی: در برخی منابع با فعالیت در مؤسسه فرهنگی یاسین معرفی شده است.
- سید حسن شبیری زنجانی: در منابع عمومی با فعالیت مدیریتی در مؤسسه رایپرداز معرفی شده است.
- سید احمد شبیری زنجانی: از دیگر پسران او که نامش در گزارشهای خانوادگی آمده است.
درباره شغل، تاریخ تولد و جزئیات زندگی همه فرزندان اطلاعات رسمی یکسان و کاملی منتشر نشده است؛ بنابراین بهتر است از نسبت دادن مشخصات شخصیِ بدون منبع معتبر به آنها پرهیز شود.
دختران و دامادهای آیتالله شبیری زنجانی
آیتالله شبیری زنجانی شش دختر داشت. اطلاعات عمومی درباره نام و زندگی شخصی دختران خانواده محدود است، اما برخی رسانههای فارسی اسامی شش داماد او را منتشر کردهاند.
- حجتالاسلام عبدالکریم شرعی
- حجتالاسلام مهدی بیگدلی
- حجتالاسلام سید حسن خرمشاهی
- حجتالاسلام سید صالح رکنی لاری
- حجتالاسلام سید عبدالرحیم جزمهای
- حجتالاسلام سید علی قزوینی
این فهرست در چند گزارش رسانهای تکرار شده است، اما زندگی خانوادگی دختران و جزئیات خصوصی آنها بهصورت گسترده منتشر نشده و در این مقاله نیز از ورود به اطلاعات شخصیِ غیرضروری خودداری شده است.
تحصیلات حوزوی آیتالله شبیری زنجانی
آیتالله شبیری زنجانی تحصیلات حوزوی را از نوجوانی آغاز کرد. طبق گزارشهای زندگینامهای، او از حدود سال ۱۳۵۹ قمری وارد مسیر جدی تحصیل علوم دینی شد و دوره سطح را در مدت چند سال به پایان رساند.
پس از آن در درسهای خارج فقه و اصول حوزه قم شرکت کرد. او همچنین دو دوره به نجف رفت و از فضای علمی حوزه نجف و استادان آن دوره بهره برد. ترکیب تحصیل در قم و نجف باعث شد با چند مکتب فقهی و اصولی مهم قرن چهاردهم قمری از نزدیک آشنا شود.
استادان آیتالله شبیری زنجانی
- آیتالله سید صدرالدین صدر
- آیتالله سید حسین طباطبایی بروجردی
- آیتالله سید محمد محقق داماد
- آیتالله سید ابوالقاسم خویی
- آیتالله سید محسن حکیم
- آیتالله سید عبدالهادی شیرازی
- آیتالله سید احمد شبیری زنجانی، پدر ایشان
یکی از طولانیترین دورههای تحصیل او در درس سید محمد محقق داماد بود. منابع حوزوی نوشتهاند که او حدود دو دهه در درس این استاد شرکت کرد و با شماری از چهرههای برجسته نسل بعدی حوزه همدرس بود.
شاگردان و جایگاه علمی آیتالله شبیری زنجانی
آیتالله شبیری زنجانی دههها در حوزه قم به تدریس فقه، اصول و رجال پرداخت. در منابع مختلف نام شاگردان بسیاری برای او آمده است. از جمله چهرههایی که در برخی گزارشها بهعنوان شاگرد یا شرکتکننده در درس او معرفی شدهاند میتوان به رضا استادی، مهدی شبزندهدار و سید جعفر مرتضی عاملی اشاره کرد.
شهرت علمی او بهویژه در علم رجال و بررسی اسناد روایی بود. دقت در شناسایی راویان، ارتباط خاندانهای علمی و استفاده از اطلاعات تاریخی برای ارزیابی روایات از ویژگیهایی بود که پژوهشگران حوزوی درباره روش او بر آن تأکید کردهاند.
مرجعیت و جایگاه فقهی آیتالله شبیری زنجانی
پس از درگذشت آیتالله محمدعلی اراکی در دهه ۱۳۷۰، نام آیتالله شبیری زنجانی در میان فقیهان شناختهشده حوزه قم که برای مرجعیت مطرح بودند قرار گرفت. از آن زمان دامنه مقلدان و فعالیت دفتر استفتائات او گسترش یافت.
آیتالله شبیری زنجانی به احتیاط در استنباط، توجه گسترده به رجال و تاریخ و پرهیز از شتاب در صدور حکم شناخته میشد. درسهای فقه او سالها در قم برگزار شد و بخشی از تقریرات و مباحث علمی وی نیز توسط شاگردان تنظیم و منتشر شده است.
آثار و فعالیتهای علمی آیتالله شبیری زنجانی
بخش مهمی از میراث علمی آیتالله شبیری زنجانی در قالب درسها، تقریرات، تحقیقات رجالی و نوشتههای تاریخی و حوزوی باقی مانده است.
- جرعهای از دریا: مجموعهای از مطالب علمی، تاریخی، اخلاقی و خاطرات.
- تحقیق رجال نجاشی: پژوهشی نسخهشناختی و رجالی بر یکی از منابع مهم رجال شیعه.
- تعلیقات و تحقیقات رجالی و فقهی: مجموعهای از یادداشتها و حاشیههای علمی.
- دروس خارج فقه و اصول: بخشی از مباحث او توسط شاگردان تقریر و تدوین شده است.
در کنار آثار مکتوب، حافظه تاریخی و شناخت او از خاندانهای علمی، استادان حوزه و رویدادهای چند نسل از تاریخ حوزه قم نیز از دلایل اهمیت گفتوگوها و خاطرات منتشرشده از اوست.
مراکز و فعالیتهای فرهنگی مرتبط با آیتالله شبیری زنجانی
در کنار تدریس سنتی حوزه، مجموعههایی برای ساماندهی و انتشار آثار علمی او شکل گرفتند. «مرکز فقهی امام محمد باقر(ع)» و فعالیتهای پژوهشی مرتبط با دفتر او از جمله نهادهایی هستند که به نشر مباحث فقهی، پاسخ به استفتائات و تدوین متون علمی پرداختهاند.
او همچنین سالهای زیادی در قم به اقامه نماز جماعت و ارتباط مستقیم با طلاب و مردم پرداخت و بخش قابل توجهی از شهرت عمومیاش در میان حوزویان به همین حضور مستمر علمی و دینی مربوط بود.
بیماری و علت درگذشت آیتالله شبیری زنجانی؛ چه چیزی قطعی است؟
در روزهای پیش از درگذشت، خبر بستری شدن آیتالله شبیری زنجانی منتشر شده بود. بعضی رسانهها از مشکلات گوارشی و خونریزی معده نوشتهاند و برخی گزارشها از بیماری ریوی نام بردهاند. این اختلاف در گزارشها باعث شده نتوان یک تشخیص پزشکی مشخص را بدون منبع رسمی قطعی دانست.
آنچه در اطلاعیه رسمی دفتر او قطعی است، درگذشت پس از یک دوره بیماری است. اطلاعیه دفتر علت پزشکی دقیق را ذکر نکرده است. بنابراین دقیقتر است که در عنوان یا متن مقاله، از نسبت دادن علت قطعی مانند «خونریزی معده» یا «بیماری ریوی» خودداری شود مگر اینکه بعداً دفتر یا خانواده گزارش پزشکی رسمی منتشر کنند.
مراسم تشییع و تدفین آیتالله شبیری زنجانی
در اطلاعیه اولیه دفتر آیتالله شبیری زنجانی آمده بود که زمان و مکان مراسم تشییع و تدفین متعاقباً اعلام میشود. تا زمان تنظیم این نسخه از مقاله در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، جزئیات نهایی مراسم در منابعی که بررسی کردیم منتشر نشده بود.
مدیریت حوزههای علمیه نیز در پی درگذشت او اعلام کرد درسهای حوزه تا پایان هفته برای شرکت در مراسم تشییع، تدفین و مجالس بزرگداشت تعطیل خواهد بود. بهمحض اعلام رسمی زمان و محل دفن، این بخش باید بهروزرسانی شود.
جمعبندی
آیتالله سید موسی شبیری زنجانی یکی از مراجع و استادان باسابقه حوزه علمیه قم بود که زندگی علمی او از نوجوانی آغاز شد و تا واپسین سالهای عمر ادامه یافت. او در خانوادهای روحانی رشد کرد، نزد برخی از بزرگترین فقیهان قم و نجف تحصیل کرد و خود نیز نسلهای متعددی از طلاب را آموزش داد.
در زندگی خانوادگی، منابع عمومی از ازدواج او با حاجیه خانم مجد و داشتن ۱۲ فرزند، شامل ۶ پسر و ۶ دختر، خبر دادهاند. همسرش در سال ۱۴۰۳ درگذشت و خود آیتالله شبیری زنجانی نیز در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ پس از یک دوره بیماری درگذشت. درباره علت پزشکی دقیق فوت، اطلاعیه رسمی دفتر جزئیاتی ارائه نکرده است.
سوالات متداول
آیتالله شبیری زنجانی چه زمانی درگذشت؟
دفتر آیتالله شبیری زنجانی بامداد ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ درگذشت او را رسماً اعلام کرد.
آیتالله شبیری زنجانی هنگام فوت چند سال داشت؟
او متولد ۱۰ اسفند ۱۳۰۶ بود و در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ درگذشت؛ بنابراین ۹۸ سال کامل داشت و در نودونهمین سال زندگی بود. برخی خبرگزاریها این وضعیت را «در ۹۹ سالگی» نوشتهاند.
علت فوت آیتالله شبیری زنجانی چه بود؟
دفتر او در اطلاعیه رسمی علت پزشکی مشخصی اعلام نکرد و فقط از درگذشت پس از یک دوره بیماری خبر داد. رسانهها گزارشهای متفاوتی درباره بیماری گوارشی یا ریوی منتشر کردهاند.
همسر آیتالله شبیری زنجانی چه کسی بود؟
همسر او حاجیه خانم مجد، دختر آیتالله سید علیمحمد مجد بود. این زوج در سال ۱۳۲۹ ازدواج کردند و همسر ایشان در مرداد ۱۴۰۳ درگذشت.
آیتالله شبیری زنجانی چند فرزند داشت؟
بر اساس گزارشهای عمومی، او و همسرش ۱۲ فرزند شامل ۶ پسر و ۶ دختر داشتند.
پسران آیتالله شبیری زنجانی چه کسانی هستند؟
در منابع عمومی نامهایی مانند سید محمد، سید محمدجواد، سید علی، سید حسن و سید احمد شبیری زنجانی آمده است؛ یکی دیگر از پسران نیز در رشته مهندسی فعالیت داشته است.
دامادهای آیتالله شبیری زنجانی چه کسانی بودند؟
در گزارشهای رسانهای نام عبدالکریم شرعی، مهدی بیگدلی، سید حسن خرمشاهی، سید صالح رکنی لاری، سید عبدالرحیم جزمهای و سید علی قزوینی بهعنوان دامادهای او منتشر شده است.
خواهر آیتالله شبیری زنجانی چه کسی بود؟
یکی از خواهران او همسر آیتالله ابوالفضل میرمحمدی بود و در اسفند ۱۳۹۸ بر اثر ابتلا به کرونا درگذشت.
آیتالله شبیری زنجانی اهل کجا بود؟
او در قم متولد شد، اما خانواده پدریاش ریشه زنجانی داشتند و پدرش چند ماه پیش از تولد او از زنجان به قم مهاجرت کرده بود.
استادان مشهور آیتالله شبیری زنجانی چه کسانی بودند؟
از استادان او میتوان به آیتالله بروجردی، سید محمد محقق داماد، سید ابوالقاسم خویی، سید محسن حکیم، سید عبدالهادی شیرازی و سید صدرالدین صدر اشاره کرد.
