روز جهانی موزه و میراث فرهنگی؛ از تاریخچه تا مهمترین موزههای ایران و پیام تبریک
۲۸ اردیبهشت؛ روز جهانی موزه و میراث فرهنگی، پل اتصال گذشته و آینده
هر سال در تاریخ ۱۸ می (۲۸ اردیبهشت)، جهان یک روز خاص را به موزهها و گنجینههای بیبدیل فرهنگی تقدیم میکند. روز جهانی موزه که از سوی شورای بینالمللی موزهها (ICOM) نامگذاری شده است، فرصتی است برای گرامیداشت نهادهایی که حافظان اصلی هویت و تاریخ بشر هستند. این مناسبتِ جهانی که همزمان با هفته میراث فرهنگی در ایران است، ما را به تأمل در نقش بیبدیل موزهها در تبادل فرهنگی، تقویت صلح، و غنیسازی فرهنگها دعوت میکند.
در این گزارش از سایت روزنو ضمن معرفی تاریخچه این روز و شعار سال، نگاهی به برنامههای ایران در ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، مهمترین موزههای کشور برای بازدید و همچنین متنهای تبریک این مناسبت خواهیم داشت؛ با ما همراه باشید.
تاریخچه روز جهانی موزه؛ از یک ایده تا یک رویداد جهانی
اولین بار در سال ۱۹۷۷، شورای بینالمللی موزهها (ICOM) ایده برگزاری یک روز جهانی برای موزهها را مطرح کرد. هدف از نامگذاری این روز، گسترش همکاری و همگرایی میان موزههای سراسر جهان در زمینههای علمی، فرهنگی، صنعتی و هماهنگسازی اقدامات بینالمللی بود. از آن سال تا به امروز، هر ساله ۱۸ می (۲۸ اردیبهشت) فرصتی است برای متخصصان موزه تا با مردم دیدار مستقیم داشته باشند و نقش موزه بهعنوان یک نهاد غیرانتفاعی و دائمی در خدمت به جامعه را برجسته کنند. چالشهایی که موزهها با آن روبهرو هستند نیز در این روز با مخاطبان در میان گذاشته میشود و به نوعی آگاهی عمومی در مورد وظیفه سنگین موزهها در نگهداری از میراث ملموس و ناملموس بشریت افزایش مییابد.
هدف اصلی این روز ایجاد فرصتی است تا مردم بهطور مستقیم از موزهها دیدن کنند و درباره موضوعاتی که موزهها برجسته کردهاند به بحث و گفتگو بپردازند. موزهها صرفاً انبارهای نگهداری اشیاء قدیمی نیستند، بلکه مراکز زنده یادگیری، تحقیق و گفتگو هستند که نقشهای متعددی از جمله میراثبانی تاریخ، آموزش، الهامبخشی، ترویج صلح و حتی کمک به توسعه اقتصادی جوامع را بر عهده دارند.
شعار سال ۲۰۲۶: «موزهها، متحدکننده جهانیِ تقسیمشده»
یکی از جذابیتهای روز جهانی موزه، انتخاب شعار سالانه توسط ایکوم است که هر سال با هدف خاصی انتخاب میشود و موزهها را ترغیب میکند برنامهها و فعالیتهای خود را بر اساس این محوریت تنظیم کنند. شعار ایکوم برای سال ۲۰۲۶، «Museums uniting a divided world» (موزهها، متحدکننده جهانیِ تقسیمشده) است. این شعار از رویکرد جهانی ایکوم در سال جاری برگرفته شده و از موزهها میخواهد با وجود همه شکافهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، در خدمت وحدت و گفتگو باشند و نقش خود را بهعنوان پلهایی برای برقراری ارتباط میان فرهنگهای مختلف ایفا کنند.
این در حالی است که شعار سال ۲۰۲۵ با عنوان «آینده موزهها در جوامع به سرعت در حال تغییر»، نگاهی به تحولات اجتماعی، فناوری، زیستمحیطی و فرهنگی داشت و بر این نکته تأکید میکرد که موزهها، برای باقیماندن، باید تغییر را بپذیرند، بازتعریف شوند و با مردم امروز همزبان شوند.
برنامههای ایران در ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ (روز جهانی موزه)
همزمان با این مناسبت جهانی، در ایران نیز برنامههای متنوعی توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و همچنین موزههای بزرگ کشور تدارک دیده شده است. امسال، شعار «موزهها، پاسداران میراث مشترک بشری» به عنوان شعار محوری هفته میراث فرهنگی در ایران انتخاب شده که همسو با شعار بینالمللی ایکوم است. مهمترین رویدادهای روز جهانی موزه در ایران عبارتند از:
- ورود رایگان به موزههای دولتی سراسر کشور در روز ۲۸ اردیبهشت (به جز موزههای خصوصی).
- برگزاری نمایشگاههای ویژه با موضوع «موزهها و صلح» در موزه ملی ایران، موزه هنرهای معاصر تهران و کاخ موزههای سعدآباد و نیاوران.
- همایش بینالمللی «موزهها و اقتصاد خلاق» با حضور موزهداران کشورهای منطقه و ارائه مقالات علمی.
- کارگاههای آموزشی برای کودکان و نوجوانان با هدف آشنایی با مفاهیم میراث فرهنگی و شیوههای نگهداری از آثار تاریخی در موزههای کاخ گلستان و موزه آبگینه.
- رونمایی از چند شیء تاریخی مرمتشده در موزه ملی ایران که برای اولین بار پس از سالها در معرض دید عموم قرار میگیرد.
- تورهای رایگان موزهگردی با راهنمایی متخصصان در شهرهای اصفهان، شیراز، تبریز و مشهد.
- مسابقه عکاسی با موضوع «موزه و زندگی روزمره» در فضای مجازی با جوایز نفیس.
همچنین برخی موزههای خصوصی نیز با ارائه تخفیفهای ویژه در این روز از بازدیدکنندگان استقبال میکنند. علاقهمندان میتوانند برای اطلاع از جزئیات برنامهها به پایگاه اطلاعرسانی وزارت میراث فرهنگی مراجعه کنند.
مهمترین موزههای ایران که باید در این روز از آنها دیدن کنید
اگر قصد دارید ۲۸ اردیبهشت را به بازدید از موزهها اختصاص دهید، در اینجا لیستی از مهمترین و دیدنیترین موزههای ایران را برایتان آماده کردهایم:
- موزه ملی ایران (تهران): شامل دو بخش موزه ایران باستان و موزه دوران اسلامی. قدیمیترین و مهمترین موزه کشور.
- موزه هنرهای معاصر تهران: مجموعهای بینظیر از آثار هنرمندان بزرگ جهان مانند پیکاسو، ونگوگ و ماکت.
- کاخ موزه سعدآباد (تهران): مجموعهای از کاخهای دوره قاجار و پهلوی با معماری چشمگیر.
- کاخ موزه نیاوران (تهران): آخرین محل سکونت خاندان پهلوی با فضایی آرام و هنری.
- کاخ گلستان (تهران): اولین اثر ثبتشده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو.
- موزه آبگینه و سفالینه (تهران): عمارتی قاجاری با مجموعهای از شیشهها و سفالهای تاریخی.
- موزه فرش ایران (تهران): گنجینهای از نفیسترین فرشهای دستبافت ایرانی.
- موزه پارس (شیراز): آرامگاه کریمخان زند و مجموعهای از آثار تاریخی فارس.
- موزه آذربایجان (تبریز): یکی از قدیمیترین موزههای ایران با آثار دورههای مختلف.
- موزه چهلستون (اصفهان): عمارتی باشکوه با نقاشیهای دیواری تاریخی.
- موزه مردمشناسی (یزد): خانه لاریها با نمایش فرهنگ و زندگی مردم کویر.
بسیاری از این موزهها در روز جهانی موزه برنامههای ویژه و بازدیدهای رایگان یا نیمهبها دارند.
متنهای تبریک روز جهانی موزه و میراث فرهنگی
به مناسبت ۲۸ اردیبهشت، روز جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی، در ادامه مجموعهای از متنهای تبریک کوتاه و زیبا برای استفاده در شبکههای اجتماعی و پیامک را آماده کردهایم:
روز جهانی موزه مبارک؛ مکانهایی که گذشته را برای آینده حفظ میکنند، جایی که تاریخ با هنر و اندیشه گره میخورد. امروز به دیدار میراث نیاکانمان برویم.
۲۸ اردیبهشت، روزی برای پاسداشت هویت و فرهنگی که از آن ماست. موزهها، پنجرههایی به سوی تاریخ تمدن ایرانزمین. روزتان مبارک.
موزهها اتاق انتظار نیستند؛ آنها کلاس درسِ تمام نشدنیاند برای کسانی که میخواهند ریشههای خود را بشناسند. روز جهانی موزه گرامی باد.
میراث فرهنگی سند افتخار یک ملت و موزهها خزانداران این گنجینههای بیبدیل هستند. ۲۸ اردیبهشت، روز پاسداشت تلاش این نهادهای ارزشمند مبارک.
بیایید در روز جهانی موزه، به جای خریدهای روزمره، یک تور فرهنگی بزنیم و از نزدیک شاهد عظمت تمدن باشیم. روز موزه بر همه فرهنگدوستان مبارک.
موزهها، معبدهایی که در آن به جای بت، تاریخ و هنر پرستیده میشود. ۲۸ اردیبهشت را بهانهای کنیم برای دیدن این معابد ارزشمند. خوشا به حال آنان که در این روز اهل موزه هستند.
موزهها را دوست بداریم، چرا که آنها بیصدا فریاد میزنند: «ما اینجا هستیم تا گذشته را به آیندگان بشناسانیم». روزتان پر از خاطرات تاریخی مبارک.
جمعبندی: موزهها را پاس بداریم
۲۸ اردیبهشت فرصتی است تا با حضور در موزهها، از نزدیک با تاریخ، فرهنگ و هنر این سرزمین آشنا شویم. موزهها فقط مکان نگهداری اشیاء قدیمی نیستند؛ آنها روایتگر داستانهای هزاران ساله تمدن ایرانزمین هستند. در دنیای پرشتاب امروز که فراموشی تاریخی به یک معضل تبدیل شده است، موزهها همچنان چراغی هستند که راه گذشته را پیش پای آیندگان روشن میکنند. باشد که در این روز با بازدید از موزهها، قدردان زحمات بیدریغ موزهداران و حافظان میراث فرهنگی باشیم. روز جهانی موزه بر همه دوستداران فرهنگ و تاریخ ایران زمین مبارک باد.
