بیوگرافی هیچکس (سروش لشکری) | از ونک تا لندن؛ پدر رپ فارسی + حواشی و آثار
هیچکس چگونه «پدر رپ فارسی» شد؟ مسیر پرپیچوخم از ونک تا لندن
سروش لشکری، مشهور به «هیچکس»، یکی از بنیانگذاران و تأثیرگذارترین چهرههای رپ فارسی است. او با سبک خاص و اشعار اجتماعی خود، توانست جایگاه ویژهای در میان علاقهمندان به این سبک موسیقی پیدا کند و به لقب «پدر رپ فارسی» نائل آید.
بیوگرافی هیچکس
تولد و ریشهها
سروش لشکری در تاریخ ۱۹ اردیبهشت ۱۳۶۴ در تهران متولد شد. او فرزند یک خانواده پنج نفره است و تا دو سالگی در آلمان زندگی کرد و سپس به ایران بازگشت و در محله ونک تهران ساکن شد. پدر او که مالک یک کارخانه در اصفهان است، اهل ضیاءآباد قزوین بوده و با حسین لشکری (خلبان نیروی هوایی ارتش که در جنگ ایران و عراق اسیر شده بود) نسبت خانوادگی دارد. اصالت پدر او همدانی نیز ذکر شده است.
تحصیلات و شروع کار
هیچکس دانشجوی رشته زبان انگلیسی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار بود، اما تحصیل خود را نیمهتمام گذاشت تا به طور جدی به موسیقی رپ بپردازد.
او فعالیت هنری خود را در سال ۱۳۷۹ با خواندن و بازخوانی ترانههای انگلیسی آغاز کرد. با این حال، تا سالها با استقبال چندانی مواجه نشد. تا این که در سال ۱۳۸۲، همراه با سالومه امسی، آهنگ «چشما رومن» از توپاک را بازخوانی کرد و این نقطه آغازی برای پیدایش رپ فارسی در ایران بود. این اثر که یکی از اولین ترکهای رپ فارسی بهشمار میرود، در زمانی منتشر شد که امکانات و آهنگسازان حرفهای برای تولید آثار زیرزمینی وجود نداشت.
انتشار این قطعه، توجهها را به سمت این سبک جدید جلب کرد و راه را برای نسل جدیدی از رپرهای ایرانی باز نمود. پس از این موفقیت، هیچکس با انتشار آلبوم زیرزمینی «پدرخوانده» در سال ۱۳۸۴، بهطور رسمیتر وارد عرصه شد.
اوج شهرت: آلبوم «جنگل آسفالت»
نقطه عطف اصلی در کارنامه هنری هیچکس، انتشار اولین آلبوم استودیوییاش با نام «جنگل آسفالت» در سال ۱۳۸۵ بود. این آلبوم که توسط مهدیار آقاجانی تنظیم و ساخته شده بود، به عنوان نخستین آلبوم رسمی موسیقی رپ فارسی در تاریخ ایران شناخته میشود و یک نقطه عطف در این سبک موسیقی به شمار میرود. آلبوم «جنگل آسفالت» حالوهوایی خیابانی داشت و موضوع اصلی آن، روایت مشکلات اجتماعی و دغدغههای جامعه ایران بود. انتشار این آلبوم، نام هیچکس را بیش از پیش بر سر زبانها انداخت و او را به موفقترین خواننده رپ ایران در آن زمان تبدیل کرد.
در این آلبوم، هیچکس با تلفیق سازهای سنتی ایرانی با ضربآهنگهای مدرن شهری، سبکی نوآورانه خلق کرد که به نمادی از هویت رپ فارسی تبدیل شد.
معرفی رپ فارسی به جهان: ترانه «اختلاف» و فیلم «کسی از گربههای ایرانی خبر نداره»
یکی از مهمترین دلایل شناختهشدن هیچکس در سطح جهانی، همکاری او با بهمن قبادی، کارگردان برجسته کرد ایرانی، بود. هیچکس با ترانه «اختلاف» در فیلم «کسی از گربههای ایرانی خبر نداره» (۲۰۰۹) حضور یافت. این فیلم که درباره زندگی گروههای موسیقی راک و زیرزمینی در ایران ساخته شده بود، توانست رپ فارسی را به مخاطبان بینالمللی معرفی کند. خود ترانه «اختلاف» نیز به یکی از شناختهشدهترین قطعات هیچکس تبدیل شد.
همچنین حضور هیچکس در این فیلم، مقدمهای برای خروج او از ایران در سال بعد بود. در صحنهای از فیلم، حامد بهداد در نقش «نادر» به سراغ هیچکس میرود تا او را برای سفر به لندن دعوت کند. هیچکس در پاسخ به او خطاب میکند: «ما چیزی که میخونیم بهش میگن رپ فارسی؛ فارسی، یعنی مال همین جاست.» این دیالوگ بهخوبی نشاندهندهٔ باور و پایبندی او به خلق رپی اصیل و متکی بر فرهنگ ایرانی بود، نه صرفاً کپیای از نمونههای خارجی.
سبک و سیاق هنری
سبک موسیقی
هیچکس با صدای خشن و خاص خود توانسته جایگاه ویژهای در میان علاقهمندان به موسیقی رپ پیدا کند. او که از پیشگامان «رپ خیابانی» در ایران به شمار میرود، در آثار خود تلفیقی از شعر و ادبیات فارسی را با ریتمهای مدرن هیپهاپ همراه ساخته و از اصطلاحات و تکیهکلامهای خیابانی برای ملموستر کردن مفاهیم برای مخاطب عام استفاده میکند.
اشعار و محتوا
ترانههای هیچکس عمدتاً با محوریت آسیبها، دغدغهها و ناملایمات اجتماعی و فرهنگی ایران است. برخلاف بسیاری از خوانندگان رپ فارسی، اشعار هیچکس مؤدبانه و عاری از فحاشی و الفاظ رکیک است و او همچنین در کارهای خود از ستایش اسلحه و مواد مخدر به شدت دوری میکند. در تکآهنگ «بنگ»، او مردم را به دوری از اعتیاد به مواد مخدر دعوت میکند.
هیچکس بهصراحت اعلام کرده که برای خود در ترانههایش «خط قرمزهایی» تعیین کرده، زیرا معتقد است که آهنگهای او توسط خانوادهها شنیده میشود و نمیخواهد تأثیر منفی روی نسل جوان بگذارد. در ترانههای خود گاه از خدا و وطنپرستی هم سخن میگوید و خدمت به جامعه را یکی از اهداف اصلی خود میداند.
گروهها و تشکلها
هیچکس نقشی اساسی در شکلگیری و رهبری سه ابرگروه تأثیرگذار در تاریخ رپ فارسی داشته است که هرکدام نقش مهمی در تکامل این سبک موسیقی ایفا کردند.
گروه ۰۲۱ (همراه با شایان و یاشار)
هیچکس بههمراه دوستانش اولین گروه رسمی و تأثیرگذار «۰۲۱» را تأسیس کرد. عدد ۰۲۱ که به پیششماره تلفنی تهران اشاره دارد، به نماد و نشانه هویتی برای طرفداران رپ فارسی تبدیل شد. هیچکس نخستین کسی بود که از این عدد به عنوان یک اصطلاح عامیانه برای اشاره به شهر تهران در موسیقی رپ استفاده کرد.
صامت (همراه با رضا پیشرو و ریویل)
مدتی بعد، گروه «صامت» را با همکاری رضا پیشرو و ریویل تشکیل داد. این گروه از دیگر تشکلهای تعیینکننده در رپ فارسی بودند و اعضای هر کدام بعدها به چهرههای مطرحی در این عرصه تبدیل شدند.
ملتفت (بههمراه علی قاف، فدایی، داریوش و ایلیار)
در ادامه مسیر، این هنرمند گروه «ملتفت» را پایهگذاری کرد. در این گروه، هیچکس به نوعی نقش یک مربی و مغز متفکر را ایفا میکرد که با استعدادهای جدید همکاری میکرد. اعضای این گروه شامل هنرمندانی همچون علی قاف، فدایی، داریوش و ایلیار بودند.
آلبومها و آثار مطرح
جنگل آسفالت (۱۳۸۵)
بهعنوان اولین آلبوم رپ فارسی در ایران شناخته میشود و یک نقطه عطف تاریخی در این سبک موسیقی است.
انجام وظیفه (۱۳۸۹)
دومین آلبوم رسمی هیچکس بود که برای اولین بار در پلتفرمهای بینالمللی مانند «آی تیونز» و «آمازون» منتشر و در دسترس عموم قرار گرفت.
مجاز (۱۳۹۹)
دومین آلبوم استودیویی هیچکس و نخستین آلبوم رسمی او پس از سالها انتظار است که در فروردین ماه ۱۳۹۹ (مارس ۲۰۲۰) منتشر شد. انتشار آلبوم «مجاز» که هشت سال از انتشار قریبالوقوع بودن آن گذشته بود، به یکی از بحثبرانگیزترین رویدادهای سال ۲۰۲۰ در موسیقی ایران تبدیل شد. این آلبوم مفاهیمی همچون ریا و دورویی در جامعه را نقد میکند و در آن از اصطلاحات فلسفی نیز بهره گرفته شده است.
مهمترین تکآهنگها
تکآهنگ «یه مشت سرباز» (۱۳۸۷) شهرتی جهانی برای هیچکس به ارمغان آورد و در موزیک ویدئوی این قطعه، چهرههای شاخصی مانند رضا پیشرو، علی قاف، بهرام، مهدیار آقاجانی و دیگران به افتخار حضور یافتند.
همکاریها
همکاری موفق «تیریپ ما» با ریویل که نماهنگ سیاهوسفیدی از آن در اینترنت پربیننده شد؛ آهنگ «واسه هر ایرانی» (۱۳۸۷) با همراهی سامان ویلسون؛ «چرا بدی؟» (۱۳۹۱) با همراهی سهراب امجی و مهراد هیدن؛ و همچنین «جوون و خام» (۱۳۹۱) با همکاری قاف، کول جی رپ و ریویل از جمله مهمترین همکاریهای هنری او به شمار میروند.
حواشی و درگیریهای هنری
جنجال با امیر تتلو
یکی از بحثبرانگیزترین حواشی، رقابت و درگیری لفظی میان هیچکس و امیر تتلو بوده که بر سر مضامین شعری و اختلافهای هنری ایجاد شد و با انتشار دیسها و پاسخهای متقابل، مدتها فضای رپ فارسی را تحت تأثیر خود قرار داد.
امیر تتلو کیست؟ زندگینامه، جنجالها، دستگیریها، پرونده قضایی و آلبومهای تتلو
درگیری با مهدیار
او همچنین با مهدیار آقاجانی که روزگاری آهنگساز و تنظیمکننده اصلی آثار او (از جمله آلبوم «جنگل آسفالت») بود، به دلایل نامشخص و احتمالاً بر سر حق و حقوق مالی به شدت دچار اختلاف شد و هر یک در مصاحبههای جداگانه به سرزنش طرف مقابل پرداختند.
انتقادات به نسل جدید رپ (پوتک، پوری و…)
هیچکس در شبکه اجتماعی توییتر خود به صراحت از عملکرد برخی از رپرهای نسل جدید انتقاد کرده و آنها را به نداشتن محتوای ارزشمند و ایجاد جو سمی متهم کرده است. این انتقادات بهویژه متوجه افرادی همچون پوتک، پوری و برخی دیگر بود و جنجال بزرگی به پا کرد.
مهاجرت به لندن و زندگی در تبعید
هیچکس در اوایل سال ۱۳۸۹ (سال ۲۰۱۰ میلادی)، کمی پس از آزادی از زندان، ایران را به مقصد لندن ترک کرد. خروج او از ایران با حواشی و سانسورهایی همراه بود؛ چرا که برخی رسانههای داخلی، مهاجرت او را به دلیل «ادامه تحصیل در رشته روانشناسی و جامعهشناسی» عنوان میکردند.
گرچه هدف اصلی هیچکس هر چه بود، اما او هماکنون در لندن زندگی میکند و بیشتر فعالیتهای رسمی حرفهای خود را از آنجا پیگیری میکند. با این حال، او بارها در مصاحبههایش ابراز امیدواری کرده که روزی به ایران بازخواهد گشت.
زندگی خصوصی و ازدواج
سروش لشکری متأهل است و با همسرش آزاده اکبری، فعال فمینیست ایرانی مقیم بریتانیا، در لندن زندگی میکند.
ازدواج هیچکس با آزاده اکبری نیز خود یکی از حساسترین موضوعات مورد بحث در زندگی شخصی اوست. آزاده اکبری علاوه بر فعالیتهای اجتماعی، در برخی از پروژههای هنری و آهنگهای جدید هیچکس نیز به عنوان مشاور و ایدهپرداز با او همکاری میکند.
از نکات جالب توجه در مورد زندگی شخصی سروش، تداوم تحصیل او در خارج از ایران است. او هماکنون مشغول تحصیل در رشته روانشناسی و جامعهشناسی است و قصد دارد در آینده آثاری با محوریت روانشناسی اجتماعی ارائه دهد.
فعالیتهای بینالمللی و جهانی
هیچکس تنها محدود به تولید موسیقی در ایران نماند، بلکه با استفاده از ظرفیتهای جهانی، پل ارتباطی بین رپ فارسی و جریانهای موسیقی جهان ایجاد کرد. او با هنرمندان بزرگی در سطح جهان همکاری داشته است. یکی از مهمترین این همکاریها، کار با کول جی رپ (Kool G Rap)، یکی از بنیانگذاران سبک رپ خشن آمریکایی بود.
علاوه بر این، موفقیتهای بینالمللی او شامل اجرای برنامه و سخنرانی در دانشگاههای بزرگ جهان است. هیچکس به عنوان سخنران مدعو در دانشگاههای آکسفورد، کمبریج و کَلگری حضور یافته و در مورد شعر فارسی، موسیقی زیرزمینی ایران و تأثیر اینترنت بر انتشار موسیقی به بحث و گفتوگو پرداخته است.
دریافت لقب «پدرخوانده» و تأثیر بر جامعه رپ
تأثیرگذاری او بر نسلهای مختلف رپ فارسی چنان عمیق است که حتی رضا پیشرو، بزرگترین رقیب هنریاش، قطعه «پدرخوانده» را به احترام او و به نشانه گردننهادن به جایگاه والای بنیانگذارش، منتشر کرد. این اتفاق نشاندهنده قدرشناسی حتی از سوی رقبا از زحمات هیچکس برای بقا و رشد این سبک موسیقی در ایران است.
او به عنوان چهرهای چندبعدی و فراتر از یک رپر معمولی شناخته میشود؛ فردی که هم در خلق موسیقی نوآور بود و هم در تولید و پرورش استعدادهای جدید نقشی اساسی ایفا کرد.
دیدار با ماها وات و سایر اتفاقات جنجالی
در سالهای اخیر، ویدئویی از ملاقات و گفتوگوی دوستانه بین هیچکس و ماها وات، یکی از محبوبترین خوانندگان نسل جدید رپ زیرزمینی ترکیه، در شبکههای اجتماعی منتشر شد. این دیدار که در لندن صورت گرفته بود، با واکنشهای مختلفی روبهرو شد و به گمانهزنیها درباره یک همکاری مشترک بینالمللی دامن زد.
هیچکس همچنین در اواخر سال ۲۰۲۴ در یک برنامه اینترنتی حاضر شد و با صراحت گفت که از رفتار برخی رپرهای جوان ایرانی که برای دیدهشدن دست به هر کاری میزنند، خسته شده است. این مصاحبه ویدئویی بازتاب گستردهای داشت و دوباره بحث قدیمی «نسل کهنه و نو» در رپ فارسی را داغ کرد.
ویژگیهای منحصربهفرد
- شهرت جهانی: او از نخستین خوانندگان رپ فارسی است که در سطح جهان شناخته شده و افتخارات بینالمللی کسب کرده است.
- پیشگام استفاده از سازهای ایرانی: او اولین رپر ایرانی بود که از سازهای سنتی و کلاسیک ایرانی در موسیقی خود بهره برد.
- مؤدب بودن اشعار: هیچکس برخلاف بسیاری از همدوران خود، از کلمات رکیک و زننده در اشعارش استفاده نمیکند.
- اولین آلبوم رسمی: او اولین کسی بود که یک آلبوم کامل و رسمی در سبک رپ فارسی در ایران منتشر کرد.
- تسلط به دو زبان: او در ابتدای کار خود به دو زبان فارسی و انگلیسی ترانه سروده و خوانده است.
جمعبندی
سروش لشکری (هیچکس) بدون شک یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین چهرههای تاریخ موسیقی ایران است. او نهفقط یک رپر، بلکه یک معلم، یک پیشرو و یک نماد برای میلیونها جوان ایرانی در داخل و خارج از کشور بود. مسیر پرپیچوخم زندگی او، از ونک تهران و زندان اوین تا سخنرانی در دانشگاه آکسفورد و انتشار آلبومهای جهانی در لندن، روایت یک مبارزه خستگیناپذیر برای به رسمیت شناخته شدن هنر و بیان آزادانه است.
ترانههای هیچکس در طول دو دهه گذشته، صدای بیصدایانی بود که جایی برای گفتن دغدغههای اجتماعی و سیاسی خود نداشتند. حتی پس از مهاجرت، او همیشه به ایران و ریشههای خود وفادار ماند و خلق ترانههایی اصیل و متکی بر ادبیات کهن فارسی، او را به جاودانگی رساند.
هیچکس امروز از لندن، چراغ راه نسلی است که موسیقی رپ فارسی را با پاکی، شاعرانه بودن و تعهد اجتماعی معنا میکند.
